THÖ CUÛA ÑÖÙC GIOAN-PHAOLOÂ II
GÖÛI CHO CAÙC GIA ÑÌNH
(Phaàn II)
II ÑÖÙC PHU QUAÂN ÔÛ VÔÙI TA
Taïi Cana xöù Galileâa
18. Moät hoâm, tröôùc caùc ñeä töû cuûa Gioan, Chuùa Gieâsu noùi ñeán vieäc môøi ñaùm cöôùi vaø söï hieän dieän cuûa chaøng reå trong nhöõng khaùch môøi: "Chaøng reå ôû vôùi hoï" (Mt 9, 15). Qua ñoù Chuùa noùi ñeán söï hoaøn thaønh nôi Ngaøi hình aûnh trong Cöïu öôùc veà moät Thieân Chuùa–Phu quaân ñeå maïc khaûi ñaày ñuû maàu nhieäm Thieân Chuùa laø Maàu nhieäm Tình yeâu .
Khi töï goïi mình laø " chaøng reå", Chuùa Gieâsu tieát loä yeáu tính Thieân Chuùa vaø khaúng ñònh tình thöông bao la cuûa Ngaøi daønh cho loaøi ngöôøi . Nhöng vieäc choïn hình aûnh naøy cuõng giaùn tieáp laøm saùng toû baûn tính thaät cuûa tình yeâu phu theâ. Quûa vaäy, khi nhôø hình aûnh naøy ñeå noùi veà Thieân Chuùa , Chuùa Gieâsu cho thaáy tình phuï töû vaø yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi loaøi ngöôøi ñaõ phaûn aùnh tôùi möùc ñoä naøo nôi tình yeâu cuûa moät ngöôøi Nam vaø moät ngöôøi Nöõ phoái hieäp trong hoân nhaân . Chính vì theá, ngay ñaàu söù vuï, Chuùa Gieâsu ñaõ ôû Cana xöù Galileâa, ñeå döï tieäc cöôùi, cuøng vôùi Ñöùc Maria vaø nhöõng moân ñeä tröôùc tieân (Ga 2, 1-11). Ngaøi muoán toû raèng chaân lyù veà gia ñình ñaõ ghi trong maëc khaûi cuûa Thieân Chuùa vaø trong lòch söû cöùu ñoä. Trong Cöïu öôùc , ñaëc bieät trong caùc Tieân tri, ta gaëp nhieàu lôøi raát ñeïp veà tình yeâu cuûa Thieân Chuùa :Moät tình yeâu ñaày chuù yù nhö ngöôøi meï chaêm soùc con, dòu daøng nhö moái tình choàng daønh cho baïn traêm naêm, nhöõng cuõng raát ghen ; tröôùc tieân khoâng phaûi laø tình yeâu ñaùnh phaït maø laø tình yeâu tha thöù; moät tình yeâu nghieâng mình treân con ngöôøi nhö ngöôøi Cha cuùi hoân ñöùa con hoang ñaøng, naâng daäy vaø cho tham döï söï soáng Thaàn linh. Moät tình yeâu laøm ngaïc nhieân:ñaây laø ñieàu môùi laï töø tröôùc chöa töøng coù, trong theá giôùi ngoaïi giaùo.
Taïi Cana xöù Galileâa, Chuùa Gieâsu nhö ngöôøi rao giaûng chaân lyù Thieân Chuùa veà hoân nhaân , chaân lyù maø moãi gia ñình con ngöôøi phaûi döïa vaøo, vì tìm ñöôïc ôû ñaây söùc maïnh caàn thieát, ñöông ñaàu moïi thöû thaùch cuoäc ñôøi. Chuùa Gieâsu loan baùo chaân lyù naøy baèng söï hieän dieän cuûa Ngaøi trong ñaùm cöôùi Cana vaø baèng caùch laøm "daáu chæ" ñaàu tieân: nöôùc laõ thaønh röôïu nho.
Ngaøi coøn loan truyeàn chaân lyù veà hoân nhaân khi noùi vôùi ngöôøi bieät phaùi vaø giaûi thích raèng tình yeâu –laø bôûi Thieân Chuùa , tình yeâu dòu daøng nhö cuûa chuù reå-laø nguoàn yeâu saùch saâu xa vaø trieät ñeå. Moâseâ ñaõ khoâng yeâu saùch nhö theá:OÂng ñaõ cho pheùp ñöôïc trao tôø boû vôï. Trong cuoäc tranh caõi gay gaét, khi ngöôøi bieät phaùi naïi ñeán Moâseâ, Chuùa Gieâsu traû lôøi thaúng : "ban ñaàu, ñaõ khoâng nhö theá. " (MT 19, 8). Vaø Chuùa nhaéc laïi raèng Ñaáng döïng neân con ngöôøi , ñaõ döïng neân hoï coù nam coù möõ, vaø Ngaøi truyeàn : "ngöôøi nam boû cha meï maø luyeán aùi cuøng vôï mình, vaø caû hai neân moät xaùc theå" (St 2, 24). Vôùi maïch laïc loâ-gich, Chuùa Kytoâ keát : "Nhö vaäy hoï khoâng coøn laø hai, maø laø moät xöông thòt. Vaäy ñieàu Thieân Chuùa ñaõ keát hôïp, con ngöôøi ñöøng coù phaân ly" (Mt 19, 6). Tröôùc vaán naïn cuûa Pharisieâu töï cho mình giöõ luaät Moâseâ, Ngaøi ñaùp : "Ñoù laø vì söï cöùng loøng cuûa caùc ngöôi maø Moâseâ môùi cho caùc ngöôi daãy vôï, chöù töø ban ñaàu khoâng coù nhö theá". (Mt 19, 8) .
Chuùa Gieâsu nhaéc ñeán " ban ñaàu", tìm laïi töø khôûi nguyeân saùng taïo, yù ñònh cuûa Thieân Chuùa , nôi gia ñình aên saâu vaøo vaø qua trung gian gia ñình caû lòch söû nhaân loaïi phaûi baùm truï. Thöïc taïi töï nhieân cuûa hoân nhaân , theo yù Chuùa Kytoâ , phaûi laø Bí tích thöïc cuûa Giao öôùc môùi ñöôïc ñoùng aán baèng maùu Chuùa Kytoâ cöùu theá. Hôõi caùc vôï choàng , caùc gia ñình , haõy nhôù mình ñöôïc "mua" baèng gía naøo ! (1Cr 6, 20).
Chaân lyù laï luøng naøy veà maët loaøi ngöôøi khoù maø tieáp nhaän vaø soáng theo. Laøm sao ngaïc nhieân raèng Moâseâ ñaõ nhöôïng boä cho caùc yeâu caàu cuûa ñoàng baøo oâng, khi chính caùc toâng ñoà, luùc nghe lôøi Thaày, cuõng caõi : " Neáu kieáp ngöôøi nam ñoái vôùi ngöôøi nöõ maø nhö vaäy thì thaø ñöøng cöôùi hoûi laøm chi" (Mt 19, 10). Tuy nhieân, ñeå ích lôïi cho ngöôøi nam, ngöôøi nöõ, gia ñình vaø toaøn theå xaõ hoäi , Chuùa Gieâsu khaúng ñònh yeâu saùch maø Thieân Chuùa ñaët ra töø ñaàu. Nhöng ñoàng thôøi Ngaøi duøng dòp naøy ñeå khaúng ñònh gía trò söï choïn löïa laø khoâng cöôùi hoûi vì nöôùc Thieân Chuùa : Söï choïn löïa naøy cuõng cho "sinh saûn", tuy coù theo caùch khaùc. Söï choïn löïa naøy laø khôûi ñieåm ñôøi taän hieán cuûa caùc Doøng, caùc Tu hoäi beân phöông Ñoâng phöông Taây, cuõng nhö luaät ñoäc thaân Linh muïc theo truyeàn thoáng giaùo hoäi Latinh. Cho neân khoâng thöïc söï laø "khoâng neân cöôùi hoûi laøm chi", maø laø tình yeâu meán Nöôùc Trôøi cuõng coù theå thuùc baùch ñöøng cöôùi xin, ñöøng laáy vôï laáy choàng(Mt 19, 12).
Tuy nhieân cöôùi xin vaãn laø ôn goïi thoâng thöôøng cuûa con ngöôøi , ôn goïi ñöôïc phaàn lôùn nhaát trong daân Chuùa choïn laáy. Chính trong gia ñình môùi taïo neân nhöõng vieân ñaù soáng ñoäng cuûa toøa nhaø thieâng lieâng maø Thaùnh Toâng ñoà Pheâroâ noùi tôùi ( 1 Pr 2, 5).
Thaân xaùc vôï choàng laø ñeàn Chuùa Thaùnh thaàn (1 Cr 6, 19). Bôûi vì söï truyeàn söùc soáng Thieân Chuùa ban cuõng gæa thieát söï truyeàn söï soáng con ngöôøi , töø hoân nhaân maø sinh ra khoâng nhöõng con caùi loaøi ngöôøi maø chieáu theo bí tích Röûa toäi, coøn sinh ra nhöõng döôõng töû cuûa Thieân Chuùa , hoï soáng baèng söùc soáng môùi nhaän töø Chuùa Kytoâ qua Chuùa Thaùnh Thaàn.
Theo caùch naøy, hôõi caùc anh chò em, hôõi caùc ñoâi vôï choàng vaø cha meï, Ñöùc phu quaân ôû vôùi caùc baïn. Caùc baïn bieát raèng Ngaøi laø Chuùa chieân laønh vaø caùc baïn bieát roõ tieáng Ngaøi . Caùc baïn bieát Ngaøi daãn caùc baïn ñeán ñaâu, caùc baïn bieát Ngaøi ñaáu tranh ñeå daãn caùc baïn vaøo nhöõng ñoàng noäi ôû ñoù caùc baïn gaëp ñöôïc söï soáng, söï soáng doài daøo, Ngaøi choáng nhöõng con soùi haùu aên luoân saün saøng xeù xaùc baày chieân baèng caùi moõm cuûa chuùng : baày chieân laø caùc ngöôøi choàng ngöôøi vôï, ngöôøi con trai con gaùi, moïi thaønh phaàn gia ñình caùc baïn. Baïn bieát raèng Chuùa chieân laønh , Ngaøi ñaõ saün saøng hieán maïng vì ñoaøn chieân (Ga 10,11). Ngaøi daãn caùc baïn qua nhöõng con ñöôøng khoâng phaûi laø goà gheà vaø ñaày caïm baãy nhöõng yù thöùc theá heä ngaøy nay, Ngaøi nhaéc laïi chaân lyù toaøn veïn cho theá giôùi hoâm nay, cuõng nhö khi xöa Ngaøi noùi vôùi ngöôøi Bieät phaùi , hay khi Ngaøi loan baùo cho caùc toâng ñoà, roài caùc oâng laïi loan baùo cho theá giôùi, coâng boá cho nhöõng ngöôøi thôøi ñaïi caùc oâng, caû Do thaùi caû Hy laïp. Caùc moân ñeä yù thöùc roõ raêøng Chuùa Kytoâ ñaõ ñoåi môùi taát caû, con ngöôøi ñaõ neân "taïo vaät môùi":khoâng coøn Do thaùi hay Hy laïp, khoâng coøn noâ leä hay ngöôøi töï do, khoâng coøn nam hay nöõ, maø taát caû "neân moät"trong Ngaøi (Gl 3,28) maëc laáy phaåm giaù nghóa töû cuûa Thieân Chuùa . Ngaøy leã Nguõ tuaàn , con ngöôøi naøy ñaõ nhaän Thaùnh Thaàn yeân uûi, Thaùnh Thaàn chaân lyù ;nhö vaäy laø khôûi ñaàu daân môùi cuûa Thieân Chuùa töùc laø giaùo hoäi tieàn döï vaøo trôøi môùi ñaát môùi (Kh 21, 1).
Caùc toâng ñoà, ban ñaàu e ngaïi veà hoân nhaân &gia ñình , sau ñoù neân can ñaûm>Caùc Ngaøi ñaõ hieåu hoân nhaân &gia ñình taïo neân ôn goïi thaät töø chính Thieân Chuùa ban, taïo neân vieäc Toâng ñoà, Toâng ñoà giaùo daân, hoï giuùp vieäc bieán daïng maët ñaát vaø canh taân theá giôùi, caùc taïo vaät vaø caû nhaân loaïi.
Caùc gia ñình thaân meán , caùc baïn phaûi can ñaûm, luoân saün saøng laøm chöùng nieàm hy voïng ôû trong caùc baïn ( 1Pr 3, 15), vì nieàm hy voïng ñaõ ñöôïc giaâm trong loøng caùc baïn bôûi chính Chuùa Chieân laønh nhôø Tin möøng. Caùc baïn phaûi saün saøng theo Chuùa Kytoâ tôùi ñoàng noiä cho söï soáng vaø chính Ngaøi ñaõ chuaån bò bôûi maàu nhieäm vöôït qua, töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ngaøi .
Caùc baïn ñöøng sôï lieàu ! Söùc maïnh cuûa Thieân Chuùa maïnh hôn caùc khoù khaên cuûa caùc baïn nhieàu. Hieäu quûa cuûa Bí tích Giao hoøa-nhö caùc Giaùo phuï ñaõ goïi thaät ñuùng – laø Bí tích "Röûa laàn thöù hai" laïi caøng lôùn hôn ñieàu aùc ñang taùc ñoäng treân theá giôùi. Nghò löïc Chuùa ban trong bí tích theâm söùc , laøm trieån nôû ôn trong bí tích röûa toäi , coù nhieàu ñieåm toát hôn laø söï hö maát hieän nay treân theá giôùi . Laïi voâ cuøng lôùn lao hôn nöõa, laø söùc maïnh cuûa Bí tích Thaùnh theå.
Thaùnh theå thaät laø Bí tích dieäu huyeàn ! Trong bí tích naøy Chuùa Kytoâ ban chính mình laøm cuûa aên cuûa uoáng nhö nguoàn söùc maïnh cöùu ñoä. Ngaøi ñeå chính mình laïi cho ta ñeå chuùng ta coù söï soáng vaø söï soáng doài daøo (Ga 10,10): Söï soáng trong Ngaøi maø Ngaøi ban cho ta qua ôn Thaàn trí cuûa Ngaøi , trao ban khi soáng laïi vaøo ngaøy thöù 3 sau khi Ngaøi chòu cheát. Quaû vaäy, ñoái vôùi ta, Thaùnh theå laø söï soáng ñeán töø Ngaøi . Hôõi caùc ñoâi baïn, caùc Cha meï, caùc gia ñình , Thaùnh theå daønh cho caùc baïn. Ngaøi ñaõ chaúng laäp Bí tích Thaùnh Theå trong boái caûnh gia ñình trong böõa toái sau heát sao ? Khi caùc baïn gaëp nhau ñeå duøng böõa vaø keát hôïp vôùi nhau , thì Chuùa Kytoâ ôû trong caùc baïn. Hôn theá, Ngaøi laø Emmanuel. Thieân Chuùa ôû cuøng chuùng ta, khi caùc baïn gaàn baøn Thaùnh theå. Coù theå laø, nhö taïi Emmaus, ta chæ nhaän ra Ngaøi "khi beû baùnh" (Lc 24,35). Cuõng coù theå Ngaøi ñöùng ngoaøi cöûa, Ngaøi goõ cöûa, chôø môû cöûa ñeå vaøo vaø duøng böõa vôùi ta (Kh 3, 20). Böõa tieäc ly cuûa Ngaøi vaø nhöõng lôøi ñoïc luùc aáy coøn giöõ nguyeân söùc maïnh vaø nguyeân söï khoân ngoan cuûa hy leã thaäp gía. Khoâng coù söùc maïnh hay khoân ngoan naøo maø caùc Cha meï coù theå nhôø ñoù maø giaùo duïc con caùi vaø chính mình. Söùc maïnh giaùo duïc cuûa Thaùnh theå ñaõ ñöôïc kieän chöùng qua nhieàu theá heä vaø nhieàu theá kyû.
Chuùa Chieân laønh ôû khaép nôi vôùi chuùng ta cuõng nhö xöa taïi Cana xöù Galileâa, laø baïn trong caùc ñoâi baïn trao thaân cho nhau suoát ñôøi, cuõng theá Chuùa Chieân laønh hoâm nay ôû vôùi caùc baïn nhö lyù do hy voïng, söùc maïnh cuûa coõi loøng, nguoàn vui thoûa luoân môùi maõi vaø laø daáu chæ chieán thaéng cuûa "vaên minh tình thöông ". Chuùa Gieâsu laø Chuùa chieân laønh haèng nhaéc nhuû ta : "Anh em ñöøng sôï, Thaày ôû cuøng anh em. Thaày ôû cuøng anh em moïi ngaøy cho ñeán taän theá" (Mt 28, 20). Do ñaâu maø coù söùc maïnh aáy ? OÂi, Laïy con Thieân Chuùa , do ñaâu maø chaéc ñöôïc Chuùa ôû vôùi chuùng con, duø hoï ñaõ gieát Chuùa vaø Chuùa ñaõ cheát nhö moïi con ngöôøi ? Töø ñaâu coù nieàm chaéc chaén aáy ? Vò Thaùnh kyù vieát : "Ngaøi yeâu hoï ñeán cuøng" (Ga 13,1). A, Chuùa , Chuùa yeâu chuùng con, Chuùa laø Ñaàu tieân vaø Cuoái heát, laø Haèng soáng, Chuùa ñaõ cheát nhöng baây giôø Chuùa soáng maõi maõi (Kh 1, 17-18).
Maàu Nhieäm cao caû
19. Thaùnh Phaoloâ toùm taét vaán ñeà ñôøi soáng gia ñình trong thaønh ngöõ "maàu nhieäm cao caû" (Eph 5,32). Khi Ngaøi vieát cho tín höõu Epheâsoâ, veà "maàu nhieäm cao caû", duø ñieàu aáy ñaõ coù trong saùch Saùng theá vaø trong truyeàn thoáng Cöïu öôùc, Ngaøi cuõng trình baøy toå chöùc môùi, vaø ñöôïc khai trieån theâm trong huaán quyeàn cuûa giaùo hoäi .
Giaùo hoäi coâng boá raèng hoân nhaân , nhö bí tích giao öôùc giöõa ñoâi vôï choàng, laø "maàu nhieäm cao caû" vì trong hoân nhaân , dieãn taû tình yeâu phu theâ cuûa Chuùa Kytoâ vaø giaùo hoäi . Thaùnh Phao loâ vieát: Hôõi caùc ngöôøi choàng , haõy yeâu vôï mình, nhö Chuùa Kytoâ ñaõ yeâu thöông giaùo hoäi ;Ngaøi ñaõ bò noäp vì giaùo hoäi , ñeå thaùnh hoùa vaø thanh taåy giaùo hoäi baèng doäi nöôùc vaø coù ñoïc lôøi keøm theo (Eph 5,25-26). ÔÛ ñaây Thaùnh toâng ñoà noùi veà bí tích Röûa toäi, maø thö Roma nghieân cöùu roäng raõi, trình baøy nhö tham döï vaøo söï cheát cuûa Chuùa Kytoâ ñeå roài chia phaàn söï soáng cuûa Ngaøi (Rm 6,3-4). Qua bí tích thanh taåy, ngöôøi tín höõu sinh ra nhö moät ngöôøi môùi. Vì bí tích naøy coù quyeàn thoâng ban söï soáng môùi, söï soáng cuûa Thieân Chuùa . Maàu nhieäm cuûa "Thieân Chuùa –laøm ngöôøi" toùm laïi caùch naøo ñoù trong bieán coá Röûa toäi . "Chuùa Kytoâ –Gieâsu Chuùa chuùng ta, con Thieân Chuùa toái cao trôû neân Con cuûa phaøm nhaân, ñeå roài con ngöôøi ta ñöôïc trôû neân con caùi Thieân Chuùa", nhö Thaùnh Ireneâoâ, vaø cuøng vôùi Ngaøi , nhieàu Giaùo phuï Taây phöông , Ñoâng phöông ñaõ noùi (44).
Cho neân Ñöùc Phu Quaân laø chính Thieân Chuùa ñaõ laøm ngöôøi . Trong cöïu öôùc, Ñöùc Chuùa töï xöng laø phu quaân cuûa Israel daân tuyeån choïn : Moät phu quaân dòu daøng nhöng yeâu saùch, ganh ghen nhöõng trung thaønh. Moïi söï phaûn boäi, moïi söï boû cuoäc, moïi söï thôø ngaãu töôïng cuûa Israel ñöôïc caùc ngoân söù dieãn taû moät caùch coù kòch tích gôïi yù, khoâng taét noåi tình yeâu maø Thieân Chuùa – Phu quaân "yeâu (hoï) cho tôùi cuøng" (Ga 13,1).
Khaúng ñònh vaø hoaøn taát vieäc hieäp thoâng nhö phu theâ giöõa Thieân Chuùa vaø daân Ngaøi ñöôïc thöïc hieän trong Chuùa Kytoâ , trong Giao öôùc môùi. Chuùa Kytoâ baûo ñaûm vôùi ta raèng phu quaân ôû vôùi ta(Mt 9, 15). Ngaøi ôû vôùi taát caû chuùng ta, Ngaøi ôû vôùi giaùo hoäi . Giaùo hoäi trôû neân Hieàn theâ, hieàn theâ cuûa Chuùa Kytoâ . Hieàn theâ maø thö Ephesoâ noùi ñeán , hieän dieän nôi baát cöù ngöôøi naøo ñöôïc röûa toäi vaø hieàn theâ aáy nhö moät ngöôøi töï trình dieän tröôùc phu quaân cuûa mình. Ngaøi ñaõ "yeâu giaùo hoäi , Ngaøi ñaõ töï noäp vì giaùo hoäi …vì Ngaøi muoán giaùo hoäi röïc rôõ, khoâng tyø veát , khoâng nhaên, khoâng coù gì xaáu, nhöng thaùnh thieän, tinh tuyeàn" (Eph 5, 25-24). Tình yeâu maø Ñöùc phu quaân "yeâu ñeán cuøng"giaùo hoäi cuûa Ngaøi , maïnh ñeán noãi giaùo hoäi luoân luoân thaùnh thieän caùch môùi meû, trong caùc thaùnh nhaân cuûa giaùo hoäi , duø giaùo hoäi vaãn goàm nhieàu toäi nhaân. Caùc toäi nhaân, "caùc thu thueá vaø gaùi ñieám"cuõng ñöôïc keâu goïi tôùi thaùnh thieän, nhö chính Chuùa Kytoâ laøm chöùng trong tin möøng (Mt 21, 31). Taát caû ñöôïc goïi laøm neân giaùo hoäi vinh quang, thaùnh thieän, tinh tuyeàn, Ñöùc Chuùa phaùn : "Caùc ngöôi haõy neân thaùnh thieän, vì ta laø Thaùnh" (Lv 11, 44; 1Pr 1, 16) ñoù laø chieàu kích cao saâu nhaát cuûa "maàu nhieäm cao caû", laø yù nghóa thaâm saâu cuûa ôn bí tích trong giaùo hoäi , yù töôûng saâu thaúm nhaát cuûa bí tích röûa toäi vaø bí tích Thaùnh theå. Chính laø nhöõng hoa quûa cuûa tình yeâu maø ñöùc phu quaân "ñaõ yeâu ñeán cuøng";tình yeâu haèng traûi roäng , baèng caùch lo cho moïi ngöôøi caøng ngaøy caøng tham döï vaøo söùc soáng thaàn linh cuûa Ngaøi .
Sau khi noùi: "Hôõi caùc ngöôøi choàng, haõy thöông yeâu vôï" (Eph 5,25), Thaùnh Phao loâ noùi theâm ngay, moät caùch coøn maïnh meõ hôn : "cuõng vaäy, caùc oâng choàng phaûi thöông vôï mình nhö yeâu chính thaân mình. Yeâu vôï laø yeâu mình. Vì khoâng ai gheùt thaân xaùc mình:Ngöôøi ta nuoâi noù, saên soùc noù. Chính ñoù laø ñieàu Chuùa Kytoâ laøm cho giaùo hoäi :Chuùng ta khoâng laø chi theå cuûa thaân theå Ngaøi sao ?" (Eph 5,28-30) vaø Thaùnh Toâng ñoà khuyeân caùc ñoâi vôï choàng baèng nhöõng lôøi: "Haõy phuïc tuøng nhau trong nieàm kính sôï Chuùa Kytoâ" (Eph 5,21).
Chaéc chaén ñaây laø loái dieãn taû môùi veà chaân lyù ngaøn ñôøi cho hoân nhaân &gia ñình theo aùnh saùng Taân öôùc. Chuùa Kytoâ ñaõ maëc khaûi chaân lyù naøy trong Tin möøng, qua söï hieän dieän cuûa Ngaøi taïi Cana ôû Galileâa, qua leã hy sinh Ngaøi treân Thaäp gía vaø qua caùc Bí tích trong giaùo hoäi Ngaøi . nhö vaäy ñoâi vôï choàng tìm thaáy trong Chuùa Kytoâ moät qui chieáu cho tình yeâu phu theâ cuûa hoï. Noùi veà Chuùa Kytoâ phu quaân cuûa giaùo hoäi , Thaùnh Phaoloâ moät caùch loaïi suy döïa vaøo tình yeâu phu theâ;Ngaøi nhaéc ñeán saùch Saùng theá: "ngöôøi nam rôøi boû cha meï vaø luyeán aùi vôï mình, vaø caû hai neân moät xöông thòt" (St 2, 24). Ñaây laø "maàu nhieäm cao caû" cuûa "Tình yeâu muoân thuôû ñaõ hieän dieän trong taïo döïng, ñöôïc maëc khaûi trong Chuùa Kytoâ vaø trao phoù cho giaùo hoäi";Thaùnh Toâng ñoà nhaéc laïi:"maàu nhieäm naøy coù taàm möùc lôùn;toâi muoán noùi raèng maàu nhieäm aáy aùp duïng vaøo Chuùa Kytoâ vaø giaùo hoäi" (Eph 5,32). Cho neân ta khoâng theå hieåu giaùo hoäi nhö thaân theå maàu nhieäm Chuùa Kytoâ , nhö daáu chæ Giao öôùc con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa trong Chuùa Kytoâ , nhö bí tích phoå quaùt ôn cöùu ñoä, maø khoâng qui chieáu vaøo "maàu nhieäm cao caû", trong töông quan vôùi taïo döïng con ngöôøi , Coù nam coù nöõ, vaø keâu goïi caû hai tôùi tình yeâu phu theâ, laøm cha laøm meï. "Maàu nhieäm cao caû", laø Giaùo Hoäi vaø loaøi ngöôøi trong Chuùa Kitoâ, khoâng hieän höõu maø khoâng coù "maàu nhieäm cao caû" ñöôïc dieãn taû trong söï vieäc neân "moät xöông thòt" (coi St 2,24; Eph 5,31-32) töùc laø thöïc taïi hoân nhaân vaø gia ñình.
Chính gia ñình laø maàu nhieäm cao caû veà Thieân Chuùa, nhö "Giaùo Hoäi taïi gia", gia ñình laø hieàn theâ Chuùa Kitoâ. Giaùo Hoäi phoå quaùt, vaø trong ñoù, moãi Giaùo Hoäi rieâng, ñöôïc toû ra tröïc tieáp hôn, mình laø hieàn theâ Chuùa Kitoâ, trong Giaùo Hoäi taïi giavaø trong tình yeâu ñöôïc soáng nôi ñoù: tình yeâu vôï choàng, tình yeâu cha meï, tình yeâu anh em, tình yeâu moät coäng ñoàng nhöõng con ngöôøi vaø nhöõng theá heä. Tình yeâu con ngöôøi coù ñeà caäp ñöôïc chaêng, neáu khoâng coù phu quaân vaø khoâng tình thöông maø Ngaøi ñaõ yeâu ta tröôùc vaø yeâu tôùi cuøng? chæ khi hoï tham döï tình yeâu naøyvaø "maàu nhieäm cao caû" naøy maø ñoâi baïn môùi coù theå yeâu "tôùi cuøng": hoaëc laø hoï neân nhöõng ngöôøi döï vaøo tình yeâu naøy, hoaëc laø hoï khoâng bieát saâu saéc tình yeâu laø gì vaø nhöõng yeâu saùch cuûa tình yeâu trieät ñeå tôùi ñaâu. Ñieàu aáy chaéc chaén taïo cho hoï moät moái nguy hieåm traàm troïng.
Giaùo huaán cuûa thö Ephesoâ, qua yù nghóa saâu xa vaø theá giaù luaân lyù cuûa thö, laøm ta ngaïc nhieân. Khi chæ ñeán hoân nhaân, vaø giaùn tieáp laø gia ñình, nhö moät "maàu nhieäm cao caû" quy chieáu vaøo Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi, Thaùnh Phaoloâ toâng ñoà coù theå noùi laïi moät laàn nöõa ñieàu Ngaøi ñaõ noùi vôùi nhöõng ngöôøi choàng: "moãi oâng haõy yeâu vôï nhö chính mình". Ngaøi laïi tieáp: " coøn ngöôøi vôï haõy toân kính choàng mình"(Eph 5,33). Kính troïng vì baø yeâu vaø bieát mình ñöôïc yeâu. Chính vì tình yeâu naøy maø ñoâi vôï choàng môùi trao ban cho nhau. Trong yeâu thöông coù loøng bieát nhìn nhaän phaåm giaù nhaân vò cuûa ngöôøi kia vaø tính duy nhaát voâ song: quaû vaäy, xeùt laø con ngöôøi, moãi ngöôøi ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa choïn vì chính hoï (45), trong heát caùc taïo vaät treân traùi ñaát;tuy nhieân, baèng moät haønh vi yù thöùc vaø traùch nhieäm, moãi ngöôøi ñaõ trao ban chính mình moät caùch töï do cho ngöôøi kia vaø cho con caùi, nhöõng con caùi ñöôïc tieáp nhaän töø Thieân Chuùa. Thaùnh Phaoloâ tieáp tuïc khuyeân noái lôøi khuyeân aáy moät caùch yù nghóa vaøo ñieàu raên thöù boán: " hôõi caùc ngöôøi con, haõy yeâu meán cha meï, trong Chuùa; ñoù chính laø "Haõy thaûo kính cha meï"; ñoù laø ñieàu raên thöù nhaát maø lôøi höùa ñöôïc lieân keát "ñeå cho ngöôi ñöôïc khoûe maïnh vaø soáng laâu treân traùi ñaát" – coøn caùc baäc cha meï, ñöøng laøm chaùn naûn con caùi maø haõy giaùo duïc chuùng, duøng vieäc söûa daïy, lôøi raên ñe caûm höùng töø Thieân Chuùa" (Eph 6,1-4). Cho neân Thaùnh Phaoloâ thaáy giôùi raên thöù boán coù tieàm taøng söï cam keát maëc nhieân phaûi toân troïng laãn nhau giöõa vôï choàng, giöõa cha meï con caùi, nhìn nhaän trong giôùi raên aáy nguyeân taéc coá keát gia ñình.
Toång hôïp taøi tình cuûa Thaùnh Phaolo vaøo chuû ñeàâ "maàu nhieäm cao caû", moät nghóa naøo ñoù, ñöôïc trình baøy nhö toùm löôïc (summa) Giaùo huaán veà Thieân Chuùa vaø con ngöôøi ta, Giaùo huaán maø Chuùa Kitoâ ñaõ mang ñeán hoaøn haûo. Khoâng may, tö töôûng taây phöông, vôùi söï phaùt trieån thuyeát duy lyù hieän nay, ñaõ daàn daàn xa laùnh giaùo huaán aáy. Trieát gia ñaõ phaùt bieåu nguyeân taéc cuûa "cogito, ergo sum" "toâi suy tö, vaäy toâi coù", cuõng ñaõ ghi daáu veát treân quan nieäm hieän ñaïi veà con ngöôøi caùi tính song ñaáu laøm noù noåi roõ. Ñaëc tính cuûa duy lyù laø trieät ñeå ñaët ñoái laäp, nôi con ngöôøi, tinh thaàn vôùi theå xaùc, theå xaùc vôùi tinh thaàn. Traùi laïi, con ngöôøi laø moät nhaân vò trong theå thoáng nhaát caû theå xaùc laãn tinh thaàn (46) xaùc khoâng theå haïn heïp veà vaät chaát thuaàn tuùy: ñoù laø thaân xaùc "coù tinh thaàn", cuõng nhö tinh thaàn gaén lieàn vôùi xaùc ñeán noãi coù theå ñaùnh giaù laø tinh thaàn "nhaäp theå". Nguoàn phong phuù nhaát ñeå bieát thaân xaùc, laø Ngoâi Lôøi ñaõ hoùa thaønh xaùc phaøm. Chuùa Kitoâ maïc khaûi con ngöôøi cho con ngöôøi (47). Khaúng ñònh naøy cuûa CÑ Vatican II, moät nghóa naøo ñoù, laø caâu ñaùp ñöôïc chôø mong töø laâu, maø Giaùo Hoäi traû lôøi cho thuyeát duy lyù hieän ñaïi.
Caâu ñaùp naøy coù taàm quan troïng caên baûn ñeå hieåu gia ñình, ñaëc bieät trong boái caûnh vaên minh hieän ñaïi noù nhö theå ñaõ töø choái laø "Vaên minh tình thöông", trong nhieàu dòp, nhö toâi ñaõ noùi. Thôøi nay, tieán boä trong söï hieåu bieát theá giôùi vaät chaát vaø taâm lyù con ngöôøi thaät laø ñaùng keå, nhöng trong nhöõng gì lieân quan chieàu kích thaân maät nhaát, chieàu kích sieâu hình, con ngöôøi ngaøy nay phaàn lôùn vaãn laø moät höõu theå maø chính mình khoâng roõ; do ñoù, gia ñình vaãn laø thöïc taïi coøn bò hieåu sai, chuyeän ñoù xaûy ra vì ngöôøi ta xa caùch "Maàu nhieäm cao caû" maø Thaùnh Toâng Ñoà noùi tôùi.
Phaân ly tinh thaàn khoûi thaân xaùc nôi con ngöôøi, coù haäu quaû laø laøm vöõng xu höôùng xöû lyù thaân xaùc con ngöôøi, khoâng theo nhöõng phaïm truø xaùc "gioáng nhö Thieân Chuùa caùch ñaëc bieät", maø theo nhöõng phaïm truø xaùc "gioáng nhö moïi vaät theå khaùc hieän dieän trong thieân nhieân, thaân xaùc maø con ngöôøi duøng nhö duïng cuï ñeå sinh hoaït nhaèm saûn xuaát nhöõng cuûa caûi ñeå tieâu thuï. Nhöng taát caû coù theå hieåu ngay raèng aùp duïng cho con ngöôøi nhöõng tieâu chuaån nhö theá laø thöïc söï che giaáu nhieàu nguy hieåm to lôùn. Moät khi thaân xaùc con ngöôøi, ñöôïc coi ñoäc laäp vôùi tinh thaàn vaø tö töôûng, bò söû duïng nhö duïng cuï y nhö thaân xaùc ñoäng vaät - ñaây laø tröôøng hôïp nhö ñieàu khieån treân caùc phoâi vaø caùc thai nhi, chaúng haïn – ngöôøi ta ñi tôùi söï sa ñoaïn luaân lyù, khoâng theå traùnh.
Tröôùc moät vieãn aûnh nhaân sinh nhö vaäy, gia ñình ñeán choã phaûi soáng caùc kinh nghieäm moät thuyeát Manicheâo môùi, theo noù xaùc vaø tinh thaàn luoân ñoái laäp nhau "xaùc khoâng soáng nhôø tinh thaàn, vaø tinh thaàn khoâng laøm soáng ñoäng xaùc. Nhö vaäy con ngöôøi khoâng coøn soáng nhö moät nhaân vò, moät chuû theå. Maët daàu nhöõng chuû yù vaø nhöõng tuyeân ngoân traùi nghòch, con ngöôøi trôû neân moät ñoà vaät, chaúng haïn, theo höôùng naøy, vaên minh taân manicheâo ñöa tôùi choã coi tính duïc con ngöôøi nhö laõnh vöïc ñieàu khieån vaø khai thaùc, hôn laø moät thöïc taïi cuûa söï ngaïc nhieân nguyeân thuûy, vaøo bình minh saùng taïo, ñaõ khieán oâng Adam phaûi keâu leân khi troâng thaáy baø Evaø: "Ñaây laø xöông cuûa xöông toâi, vaø thòt cuûa thòt toâi" (St 2, 23). Ñoù laø söï ngaïc nhieân maø ta coøn thaáy vang aâm trong lôøi saùch Nhaõ Ca: "Em ôi, em laøm ta maát höôùng; ngöôøi yeâu ôi, em laøm ta maát höôùng duy bôûi caùi nhìn cuûa em" (Nh. c 4, 9). Chao oâi, nhieàu quan nieäm hieän nay khaùc xa vôùi söï hieåu saâu xa nam tính nöõ tính ñöôïc Thieân Chuùa maëc khaûi bieát bao! Maëc khaûi cho ta thaáy trong tính duïc con ngöôøi moät söï phong phuù veà nhaân vò noù ñöôïc ñaày giaù trò trong gia ñình vaø cuõng dieãn taû ôn goïi saâu saéc trong vieäc giöõ baäc trinh khieát vaø trong baäc ñoäc thaân vì nöôùc Thieân Chuùa.
Thuyeát duy lyù hieän ñaïi khoâng chòu ñöôïc maàu nhieäm. Noù khoâng chaáp nhaän maàu nhieäm con ngöôøi coù nam coù nöõ, cuõng chaúng muoán nhìn nhaän raèng chaân lyù ñaày ñuû veà con ngöôøi, ñaõ ñöôïc maëc khaûi nôi Chuùa Gieâsu Kitoâ. Ñaëc bieät noù khoâng chaáp nhaän "maàu nhieäm cao caû" ñöôïc loan baùo trong Thö Epheâsoâ, maø laïi coøn taán coâng trieät ñeå. Neáu noù coù nhìn nhaän, trong moät boái caûnh höõu thaàn mô hoà naøo ñoù, khaû naêng vaø nhu caàu moät Ñaáng Toái Cao thaàn thaùnh naøo, nhöng noù vaãn khaêng khaêng töø choái khaùi nieäm veà Thieân Chuùa ñaõ laøm ngöôøi ñeå cöùu con ngöôøi. Duy lyù hoï cho raèng khoâng theå töôûng ñöôïc raèng Thieân Chuùa laø Ñaáng Cöùu Theá, caøng khoâng phaûi laø "Ñöùc Phu Quaân" laø nguoàn khôûi nguyeân vaø duy nhaát cuûa tình yeâu phu theâ con ngöôøi. Duy lyù chuù giaûi saùng taïo vaø yù nghóa ñôøi ngöôøi khaùc haún. Nhöng neáu con ngöôøi thieáu vieãn aûnh veà Thieân Chuùa haèng yeâu thöông hoï vaø qua Chuùa Kitoâ, goïi hoï soáng trong Thieân Chuùa vaø vôùi Thieân Chuùa, neáu khaû naêng tham döï "maàu nhieäm cao caû" khoâng ñöôïc môû cho gia ñình, thì coøn laïi caùi gì cho con ngöôøi, neáu khoâng phaûi chieàu kích thôøi gian cuoäc soáng ? Coøn laïi ñôøi naøy nhö maûnh ñaát ñaáu tranh ñeå sinh toàn, run raåy tìm lôïi nhuaän nhaát laø veà kinh teá maø thoâi.
"Maàu nhieäm cao caû", bí tích tình yeâu vaø söï soáng ñaõ coù khôiû ñaàu trong saùng taïo vaø tronh cöùu chuoäc maø Ñaáng ñaûm baûo laø Chuùa Kitoâ phu quaân, ñaõ khoâng coøn baùm reã saâu trong naõo traïng hieän ñaïi. maàu nhieäm aáy bò ñe doïa trong ta vaø chung quanh ta, öôùc chi Naêm cuûa gia ñình, cöû haønh trong Giaùo Hoäi, trôû neân cho caùc ñoâi baïn moät dòp thuaän lôïi may maén khaùm phaù laïi vaø khaúng ñònh maïnh meõ maàu nhieäm aáy caùch can ñaûm vaø phaán khôûi.
Meï tình yeâu xinh ñeïp
20. Lòch söû "tình yeâu xinh ñeïp" baét ñaàu luùc Truyeàn tin, vôùi nhöõng lôøi tuyeät vôøi maø Thieân thaàn noùi vôùi Ñöùc Maria ñöôïc goïi laøm meï cuûa con Thieân Chuùa. Bôûi tieáng "vaâng" cuûa Ñöùc Maria, Ñaáng laø "Thieân Chuùa bôûi Thieân Chuùa, AÙnh saùng bôûi AÙnh saùng", ñaõ trôû neân con ngöôøi. Ñöùc Maria laø meï Ngaøi, maø khoâng ngöøng laø Trinh Nöõ "khoâng bieát ñeán ngöôøi nam" (x. Lc 1, 34). Laøm Meï Trinh Nöõ, Ñöùc Meï laø meï cuûa tình yeâu xinh ñeïp. Chaân lyù aáy ñöôïc maëc khaûi qua lôøi Toång Thieân Thaàn Gabriel, nhöng yù nghóa ñaày ñuû seõ ñöôïc kieåm nhaän vaø ñaøo saâu daàn daàn trong Ñöùc Maria theo Con cuûa Ngaøi trong cuoäc löõ haønh Ñöùc tin (48).
"Meï cuûa tình yeâu xinh ñeïp" ñöôïc moät ngöôøi theo truyeàn thoáng Israel, ñaõ laø ngöôøi baïn ñính öôùc cuûa meï treân traàn, laø Giuse, doøng vua David. OÂng coù quyeàn thaáy nôi ngöôøi ñính öôùc cuûa mình moät ngöôøi vôï cuûa mình vaø ngöôøi meï caùc con cuûa mình. Nhöng Thieân Chuùa coù saùng yù can thieäp rieâng vaøo giao öôùc phu theâ naøy : "Giuse con doøng David, ñöøng sôï ñöa Maria vôï con veà nhaø con : vì ñieàu ñöôïc sinh trong Maria laø bôûi Chuùa Thaùnh Linh (Mt 1, 20). Giuse yù thöùc laém, oâng taän maét thaáy nôi Maria ñöôïc thai ngheùn moät söï soáng môùi khoâng xuaát phaùt töø oâng, vaø vì laø ngöôøi coâng chính haèng trung thaønh vôùi Luaät xöa, trong hoaøn caûnh naøy, baét buoäc phaûi ly di, nhöng oâng muoán giaûi hoân moät caùch baùi aùi (x. Mt 1, 19). Thieân thaàn Chuùa cho oâng bieát laøm nhö vaäy khoâng phuø hôïp vôùi ôn goïi mình vaø ngöôïc vôùi moái tình ñaõ lieân keát oâng vôùi maria. Tình phu theâ ñoái vôùi nhau, ñeå "laø tình ñeïp" ñaày troøn, ñoøi Giuse ñoùn nhaän Maria vaø ngöôøi con aáy veà maùi nhaø Nagiareth. Giuse vaâng nghe söù ñieäp Thieân Chuùa vaø haønh ñoäng nhö ñaõ truyeàn cho mình (x. Mt 1, 24). Cuõng chính nhôø thaùnh Giuse maø maàu nhieäm nhaäp theå vaø cuõng maàu nhieäm aáy laø maàu nhieäm Thaùnh Gia, ñöôïc ghi saâu trong tình yeâu phu theâ cuûa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ vaø giaùn tieáp trong phoå heä caû gia ñình nhaân loaïi. Ñieàu maø mai ngaøy Thaùnh Phaoloâ goïi laø "maàu nhieäm cao caû", tìm ñöôïc trong thaùnh gia moät bieåu hieän cao nhaát, gia ñình nhö vaäy laø thaät söï coù vò trí ôû trung taâm Taân Öôùc.
Ta coù theå noùi raèng lòch söû "tình yeâu xinh ñeïp" moät nghóa naøo ñoù ñaõ baét ñaàu vôùi ñoâi vôï choàng ñaàu tieân trong nhaân loaïi, töùc laø vôùi oâng baø Añam-Evaø. Côn caùm doã hai oâng baø thuaän theo vaø toäi nguyeân toå töø ñoù xuaát phaùt, cuõng khoâng laøm hai oâng baø thieáu haún khaû naêng cuûa "tình yeâu xinh ñeïp". Ta hieåu ñieàu aáy, chaúng haïn khi ñoïc trong saùch Toâbia raèng ñoâi vôï choàng Toâbia-Sara ñeå bieåu loä yù nghóa vieäc phoái hôïp cuûa mình, ñaõ quy chieáu veà toå toâng Adam-Evaø (coi Tb 8, 6). Trong taân öôùc thaùnh Phaoloâ cuõng laøm chöùng ñieàu aáy khi noùi veà Chuùa Kitoâ nhö Añam môùi (1Cor 15, 45) : Chuùa Kitoâ khoâng ñeán keát aùn Añam-Evaø tieân toå maø ñeán cöùu caùc vò; Ngaøi ñeán canh taân ñieàu voán coù trong con ngöôøi laø hoàng aân cuûa Thieân Chuùa nhöõng gì trong con ngöôøi haèng toát laønh, haèng xinh ñeïp, vaø taïo neân caùi neàn cuûa tình yeâu xinh ñeïp. Lich söû "tình yeâu xinh ñeïp" moät nghóa naøo ñoù laø lòch söû cöùu ñoä con ngöôøi.
"Tình yeâu xinh ñeïp" luoân coù nguoàn töø söï töï-maëc-khaûi nhaân vò. Trong taïo döïng, baø Evaø toû mình cho oâng Añam, vaø oâng Añam toû mình cho baø Evaø. Suoát doøng lòch söû, caùc thieáu phuï toû mình cho choàng hoï, caùc ñoâi vôï choàng treû noùi vôùi nhau: "Hai ta seõ chung böôùc treân ñöôøng ñôøi" nhö vaäy laø baét ñaàu gia ñình nhö keát hieäp hai ngöôøi, vaø theo ôn bí tích, nhö moät coäng ñoaøn môùi trong Chuùa Kitoâ. Ñeå thaät söï ñeïp, tình yeâu phaûi laø hoàng aân cuûa Thieân Chuùa, ñöôïc Chuùa Thaùnh Thaàn thaùp vaøotrong loøng ngöôøi vaø luoân ñöôïc nuoâi döôõng trong hoï (x. Rm 5, 5). Giaùo Hoäi bieát roõ ñieàu aáy, ñaõ xin Chuùa Thaùnh Thaàn xuoáng trong loøng moïi ngöôøi trong bí tích Hoân nhaân. ñeå cho "tình yeâu xinh ñeïp" hieän höõu thöïc söï, töùc laø trao ban cuûa ngöôøi cho ngöôøi, tình yeâu aáy phaûi phaùt xuaát töø ñaáng ñaõ laø hoàng aân vaø laø nguoàn moïi söï trao ban.
Ñaõ coù nhö theá trong Tin Möøng cho Ñöùc Maria vaø thaùnh Giuse, ngay beân theàm Taân Öôùc, ñaõ soáng "tình yeâu xinh ñeïp" baèng caûm nghieäm chính ñieàu maø saùch Nhaõ Ca dieãn taû. Thaùnh Giuse suy nghó vaø noùi vôùi Ñöùc Maria: "em yeâu cuûa toâi, baïn tình toâi" (x. Nhc 4, 9). Ñöùc Maria meï Thieân Chuùa, chòu thai bôûi Chuùa Thaùnh Thaàn, töø ngaøi sinh ra "tình yeâu xinh ñeïp", tình yeâu naøy ñöôïc Tin Möøng teá nhò ñaët vaøo khuoân "maàu nhieäm cao caû".
Khi ta noùi ñeán tình yeâu xinh ñeïp, ta noùi ñeán "veû ñeïp xinh" : ñeïp xinh cuûa tình yeâu, ñeïp xinh cuûa con ngöôøi ñaõ nhôø Chuùa Thaùnh Thaàn maø coù theå coù tình yeâu xinh ñeïp nhö theá. Ta noùi ñeán veû ñeïp cuûa ngöôøi nam, cuûa ngöôøi nöõ, veû ñeïp cuûa hoï nhö anh em, nhö ñính hoân, nhö baïn tình. Tin möøng khoâng nhöõng soi saùng maàu nhieäm "tình yeâu xinh ñeïp" maø coøn soi saùng maàu nhieäm saâu xa veû ñeïp töø Thieân Chuùa maø ñeán nhö tình yeâu. Chính töø Thieân Chuùa maø ngöôøi nam ngöôøi nöõ tôùi, hoï laø nhöõng nhaân vò ñöôïc goïi trôû neân trao ban cho nhau. Töø hoàng aân nguyeân khôûi cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, "Ñaáng ban söï soáng, phaùt xuaát söï trao ban cho nhau cuûa cuoäc ñôøi laøm choàng laøm vôï, nhö ôn ñöôïc laøm anh laøm em.
Taát caû nhöõng ñieàu aáy ñöôïc kieän chöùng trong maàu nhieäm Nhaäp theå, ñaõ trôû thaønh ngöôøi neùt ñeïp môùi trong lòch söû loaøi ngöôøi, neùt ñeïp ñaõ caûm höùng cho bieát bao taùc phaåm ngheä thuaät. Sau thôøi gian roõ raøng caám haún duøng hình aûnh maø dieãn taû Thieân Chuùa voâ hình, (Tl 4, 15-20), kyû nguyeân Kitoâ giaùo laïi khôûi söï duøng ngheä thuaät dieãn taû ñaáng Thieân Chuùa laøm ngöôøi, dieãn taû Ñöùc Maria meï Chuùa, dieãn taû thaùnh Giuse, caùc Thaùnh trong cöïu öôùc cuõng nhö taân öôùc, noùi chung, taát caû thuï taïo ñöôïc Chuùa Kitoâ cöùu chuoäc; nhö vaäy Giaùo Hoäi khai nguyeân moái töông quan môùi vôùi giôùi vaên hoùa ngheä thaät. Ta coù theå noùi quy ñieåm môùi cuûa ngheä thuaät quan taâm ñeán chieàu kích saâu xa cuûa con ngöôøi vaø töông lai, baét ñaàu töø maàu nhieäm Nhaäp theå cuûa Chuùa Kitoâ, khi caûm höùng theo nhöõng maàu nhieäm ñôøi cuûa Chuùa : sinh ra taïi belem, soáng aån daät taïi Nagiareth, söù vuï coâng khai, ñoài Goâlgotha, phuïc sinh, trôû laïi trong vinh quang. Giaùo Hoäi yù thöùc raèng vieäc Ngaøi hieän dieän nôi traàn theá ngaøy nay, vaø ñaëc bieät laø söï ñoùng goùp maø söï hieän dieän aáy mang laïi, ñeå laøm cho giaù trò phaåm giaù hoân nhaân vaø gia ñình, nhöõng vieäc aáy gaén lieàn vaøo phaùt trieån vaên hoùa; Giaùo Hoäi coi soùc ñuùng lyù coâng vieäc aáy. Vì theá maø Giaùo Hoäi heát söùc chuù yù ñeán vieäc höôùng daãn caùc phöông tieän truyeàn thoâng xaõ hoäi, coù nhieäm vuï ñaøo taïo coâng chuùng, chöù khoâng chæ laø thoâng tin (49). Bieát roõ aûnh höôûng saâu roäng cuûa caùc phöông tieän aáy, Giaùo Hoäi khoâng naûn chí baûo cho caùc chuyeân gia veà thoâng tin phaûi canh chöøng choáng laïi caùc nguy hieåm cuûa vieäc leøo laùi söï thaät. Quûa vaäy, coù theå coù söï thaät naøo trongï phim aûnh, trong tuoàng kòch, trong caùc chöông trình phaùt thanh vaø truyeàn hình, nôi ñoù noåi roõ daâm oâ vaø baïo löïc. "Ñoù coù phaûi laø phuïc vuï toát cho söï thaät veà con ngöôøi chaêng ?Ñoù laø vaøi caâu maø nhöõng chuyeân vieân cuûa caùc duïng cuï aáy vaø nhieàu nhaø traùch nhieäm laäp thaønh vaø thöông maïi hoùa caùc saûn phaåm cuûa hoï, khoâng theå traùnh neù.
Nhôø coù suy nghó pheâ bình nhö theá, vaên minh cuûa ta, tuy ñang trình ra nhieàu maët tích cöïc veà bình dieän vaät chaát cuõng nhö bình dieän vaên hoùa, leõ ra phaûi bieát roõ, döôùi nhieàu phöông dieän, noù laø vaên minh beänh hoaïn, ñang gaây ra nhöõng bieán thieân saâu xa treân con ngöôøi, taïi sao ñieàu aáy xaûy ra?Leõ phaûi ôû trong söï kieän laø xaõ hoäi chuùng ta ñaõ taùch khoûi chaân lyù ñaày ñuû veà con ngöôøi, xa rôøi söï thaät veà baûn chaát ngöôøi Nam ngöôøi Nöõ laø nhöõng nhaân vò. Do ñoù, xaõ hoäi aáy khoâng theå hieåu cho ñuùng baûn chaát thöïc söï cuûa vieäc trao ban caùc nhaân vò trong hoân nhaân, tình yeâu coù traùch nhieäm phuïc vuï cho tình laøm cha laøm meï, söï cao caû ñích thöïc cuûa vieäc sinh saûn cuøng giaùo duïc con caùi. Do ñoù, coù quùa ñaùng khoâng khi baûo raèng caùc phöông tieän truyeàn thoâng , neáu khoâng tuaân thuû nhöõng nguyeân taéc luaân lyù, khoâng phuïc vuï söï thaät trong chieàu kích chính yeáu cuûa noù chaêng? Thaûm kòch laø theá naøy:nhöõng phöông tieän hieän ñaïi cuûa thoâng giao xaõ hoäi ñeàu phaûi côn caùm doã laø muoán leøo laùi söù ñieäp, laøm sai laïc chaân lyù veà con ngöôøi. Höõu theå nhaân linh khoâng phaûi laø moät thöù haøng maø quaûng caùo reâu rao, cuõng chaúng phaûi caùi ñöôïc trình baøy bôûi phöông tieän truyeàn thoâng hieän ñaïi. Höõu theå nhaân linh coøn hôn theá, laø moät theå thoáng nhaát taâm- theå lyù, nhö hôïp chaát hoàn giaùc leân moät, vaø nhö nhaân vò. Höõu theå nhaân linh caøng laø ngöôøi nhôø ôn goïi ñeán yeâu thöông haèng ñöa con ngöôøi caû Nam laãn Nöõ vaøo chieàu kích cuûa "maàu nhieäm cao caû"
Ñöùc Maria ñaõ tôùi chieàu kích naøy tröôùc tieân, Meï ñaõ daãn Thaùnh Giuse laø baïn vaøo theo. Caû hai vò neân nhöõng maãu tröôùc tieân cuûa tình yeâu xinh ñeïp maø Giaùo hoäi khoâng ngöøng xin ban ôn aáy cho tuoåi treû, cho caùc ñoâi baïn, cho caùc gia ñình. Mong caùc baïn treû, caùc ñoâi vôï choàng , caùc gia ñình cuõng ñöøng chaùn xin ôn aáy, caàu nguyeän theo yù aáy ! Laøm sao khoâng nghó tôùi voâ soá nhöõng khaùch haønh höông, giaø treû, ñang chaïy tôùi caùc Thaùnh ñieän cuûa Ñöùc Meï vaø ñaêm chieâu nhìn dung nhan Meï Thieân Chuùa, dung nhan caùc vò trong Thaùnh gia ñang phaûn aùnh veû ñeïp cuûa Tình yeâu maø Thieân Chuùa trao taëng con ngöôøi?
Trong baøi giaûng treân nuùi, noùi ñeán ñieàu raên thöù saùu, Chuùa Kytoâ coâng boá lôøi sau:"Caùc oâng nghe ngöôøi xöa noùi:ñöøng phaïm toäi ngoaïi tình. Nhöng naøy, toâi baûo caùc oâng: Ai nhìn phuï nöõ maø öôùc muoán ñaõ phaïm trong loøng mình toäi ngoaïi tình vôùi thò (Mt 5, 27-28). Lieân heä vôùi 10 ñieàu raên, voán chuû yù baûo veä söï vöõng beàn truyeàn thoáng cuûa hoân nhaân &gia ñình , nhöõng lôøi aáy ghi moät böôùc leân phía tröôùc. Chuùa Gieâsu ñi tôùi nguoàn sinh ra toäi ngoaïi tình:nguoàn naøy ôû trong loøng ngöôøi ta vaø bieåu loä qua caùch nhìn, caùch suy tö voán bò duïc voïng laán löôùt. Bôûi duïc voïng, con ngöôøi ta coù xu höôùng chieám höõu moät ngöôøi khaùc khoâng thuoäc veà mình, nhöng thuoäc veà Thieân Chuùa . Tuy noùi vôùi ngöôøi ñoàng thôøi cuøa Ngaøi , nhöng Chuùa Gieâsu noùi vôùi ngöôøi moïi thôøi ñaïi vaø moïi theá heä;Ngaøi noùi nhaát laø cho theá heä chuùng ta ñang soáng döôùi daáu chæ moät thöù vaên minh thieân veà tieâu thuï vaø höôûng laïc.
Taïi sao trong dieãn töø treân nuùi, Chuùa Gieâsu noùi maïnh vaø yeâu saùch nhö theá? Caâu ñaùp thaät quûa laø roõ:Chuùa muoán baûo ñaûm söï thaùnh thieän cuûa hoân nhaân &gia ñình, Chuùa muoán baûo veä söï thaät troïn veïn veà con ngöôøi vaø phaåm gía hoï.
Chæ khi theo aùnh saùng chaân lyù naøy maø gia ñình môùi coù theå hoaøn toaøn laø"maëc khaûi lôùn lao", laø khaùm phaù ñaàu tieân keû khaùc söï khaùm phaù ra nhau cuûa vôï choàng roài khaùm phaù ra töøng con trai con gaùi do hoï phoái hieäp sinh ra. Taát caû nhöõng gì vôï choàng höùa vôùi nhau-"trung thaønh vôùi em(anh) trong khi thònh vöôïng cuõng nhö luùc gian nan, yeâu vaø toân troïng em(anh) moïi ngaøy trong ñôøi toâi"- chæ coù theå coù trong chieàu kích :tình yeâu ñeïp xinh". Con ngöôøi ngaøy nay khoâng theå hoïc taäp ñöôïc ñieàu aáy, töø nhöõng caùi maø vaên hoùa ñaïi chuùng ngaøy nay bao goàm "Tình yeâu ñeïp xinh" ta hoïc ñöôïc trong caàu nguyeän tröôùc tieân. Thaät vaäy, caàu nguyeän –xin möôïn kieåu noùi cuûa Thaùnh Phaoloâ-bao giôø cuõng mang moät söï aån naáp noäi taâm vaøo vôùi Chuùa Kytoâ trong Thieân Chuùa :"Söï soáng anh em töø nay ñöôïc aån daät vôùi Chuùa Kytoâ trong Thieân Chuùa". (Cl 3, 3). Chæ trong moät söï aån naáp nhö theá, Chuùa Thaùnh Thaàn môùi taùc ñoäng, vì Ngaøi laø nguoàn"tình yeâu ñeïp xinh". Ngaøi tuoân traøn tình yeâu naøy khoâng nhöõng trong traùi tim cuûa Meï Maria vaø Thaùnh Giuse, maø coøn ñoå trong loøng nhöõng ñoâi baïn saün saøng nghe lôøi Thieân Chuùa vaø giöõ lôøi aáy(Lc 8, 15). Töông lai cuûa moïi haït nhaân gia ñình tuyø ôû "Tình yeâu xinh ñeïp"naøy : Tình yeâu nhau giöõa vôï choàng, tình yeâu thöông giöõa cha meï con caùi, tình yeâu giöõa caùc theá heä. Tình yeâu laø nguoàn chính thaät cuûa hieäp nhaát vaø söùc maïnh gia ñình .
Vieäc sinh con vaø noãi nguy
21. Trình thuaät vaén taét veà thôøi thô aáu cuûa Chuùa Gieâsu moät caùch raát yù nghóa, keå laïi cho ta gaàn nhö cuõng moät luùc caû vieäc sinh ra vaø noãi nguy maø Chuùa Gieâsu phaûi ñoái dieän ngay roài. Thaùnh Luca thuaät laïi nhöõng lôøi tieân baùo do cuï gìa Simeon noùi ra, khi haøi nhi Gieâsu ñöôïc daâng trong ñeàn thôø cho Thieân Chuùa , sau khi haøi nhi sinh ra ñöôïc 40 ngaøy. Cuï gìa noùi ñeán "aùnh saùng" vaø "daáu vaáp phaïm", roài noùi rieâng lôøi tieân ñoaùn cho Ñöùc Maria :"Phaàn Baø, moät löôõi göôm seõ ñaâm thaâu taâm hoàn baø"(Lc 2, 32-35). Traùi laïi, Thaùnh Mattheâu noùi nhieàu veà caïm baãy maø Heâroâdeâ giöông ra cho Chuùa Gieâsu :ñöôïc maáy ñaïo só töø phöông ñoâng cho bieát laø hoï ñi baùi yeát vò Vua môùi ñaõ sinh ra (Mt 2 , 2),
Heâroâdeâ caûm thaáy mình bò ñe doïa veà quyeàn löïc, vaø sau khi Ba vua ra ñi, Heâroâdeâ ra leänh gieát caùc haøi nhi, ôû thaønh Belem vaø vuøng phuï caän döôùi 2 tuoåi. Nhöng Chuùa Gieâsu thoaùt khoûi tay Heâroâdeâ nhôø söï can thieäp ñaëc bieät cuûa Thieân Chuùa vaø söï chaêm soùc lo laéng hieàn phuï cuûa Thaùnh Giuse; Thaùnh nhaân ñaõ ñöa haøi nhi vaø meï Ngaøi qua Ai caäp taïm truù cho ñeán khi Heâroâdeâ cheát. Sau ñoù 3 vò trôû veà Nazareth thaønh queâ höông, nôi Thaùnh gia baét ñaàu thôøi kyø laâu daøi soáng aån daät, ñeàu ñaën hoaøn thaønh nhöõng boån phaän haøng ngaøy moät caùch trung thaønh vaø quaûng ñaïi(Mt 2, 1-23); (Lc 2, 39-52).
Vieäc Chuùa Gieâsu ngay khi môùi sinh ra ñaõ phaûi chòu nhieàu ñe doïa vaø nguy hieåm, nhö moät söï huøng bieän söù ngoân . Laøm "Haøi Nhi"laø bò neân "daáu vaáp phaïm"roài. Cuõng coù söï huøng bieän söù ngoân trong vieäc caùc anh haøi ôû Belem, bò gieát do leänh cuûa Heâroâdeâ, vaø theo phuïng vuï xöa cuûa Giaùo hoäi caùc em ñaõ tham döï vaøo söï sinh ra vaø khoå naïn cöùu chuoäc cuûa Chuùa Kytoâ (50). Qua cuoäc "khoå naïn"cuûa caùc em, caùc em hoaøn taát"ñieàu coøn thieáu cho cuoäc ñau khoå cuûa Chuùa Kytoâ , ñoái vôùi thaân theå Ngaøi laø Hoäi thaùnh" (Cl 1, 24).
Trong tin möøng thôøi thô aáu, loan tin söï soáng ñöôïc thöïc hieän caùch laï luøng trong bieán coá sinh ra cuûa Chuùa Cöùu theá , nhö vaäy ñöôïc maïnh meõ, ñaët ra tröôùc söï ñe doïa choáng laïi söï soáng voán bao haøm toaøn boä maàu nhieäm Nhaäp theå vaø thöïc taïi Thieân –Chuùa- laøm- ngöôøi cuûa Chuùa Kytoâ . "Ngoâi lôøi ñaõ laøm ngöôøi"(Ga 1,14), Thieân Chuùa ñaõ trôû neân con ngöôøi . Caùc Giaùo phuï thöôøng nhaéc ñeán maàu nhieäm sieâu vieät naøy: "Thieân Chuùa ñaõ xuoáng theá laøm ngöôøi , ñeå cho ta trôû neân nhöõng Thaàn thaùnh"(51). Chaân lyù ñöùc tin naøy ñoàng thôøi laø chaân lyù veà höõu theå con ngöôøi . Chaân lyù aáy laøm saùng roõ tính caùch naëng neà cuûa moïi möu haïi söï soáng cuûa treû thô trong loøng meï noù. Chính ôû ñaây, ngöôøi ta ñöùng ñoái laäp thaúng vôùi"tình yeâu ñeïp xinh". Chæ tìm laïc thuù, ngöôøi ta ñi ñeán choã gieát cheát tình yeâu, gieát cheát traùi quûa tình yeâu. Vì caùi vaên hoùa laïc thuù, "con coù phuùc cuûa daï"(Lc 1, 42), moät nghóa naøo ñoù trôû neân"con voâ phöôùc".
Laøm sao, khi noùi ñeán vaán ñeà naøy, khoâng nhaéc laïi nhöõng sai laïc maø ngöôøi ta, trong nhieàu xöù maø ngöôøi ta goïi laø nhaø nöôùc"höõu quyeàn", ñaõ töøng quen. Leà luaät cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi söï soáng con ngöôøi laø roõ raøng vaø quyeát lieät. Thieân Chuùa ñaõ truyeàn:"Ngöôi chôù gieát ngöôøi" ( Xh 20, 13). Khoâng moät nhaø laøm luaät naøo coù theå khaúng ñònh :Ngöôi ñöôïc pheùp gieát, ngöôi coù quyeàn gieát, ngöôi phaûi gieát. Khoán noãi, trong lòch söû theá kyû XX cuûa ta, chuyeän ñoù xaûy ra khi ngöôøi ta naém ñöôïc quyeàn, duø laø theo caùch daân chuû, naém ñöôïc quyeàn caùc söùc maïnh chính trò khi ra nhöõng luaät nghòch laïi quyeàn ñöôïc soáng cuûa moïi ngöôøi , nhaân danh nhöõng nguyeân lyù ñoù thaät laø sai laïc, nhö öu sinh, daân toäc, vaø nhieàu lyù do khaùc. Coù moät hieän töôïng khoâng keùm nghieâm troïng, nhaát laø noù ñöôïc ñoàng tình roäng lôùn hay ñoàng yù cuûa coâng luaän;hieän töôïng ra luaät leä khoâng coøn toân troïng quyeàn soáng töø khi thaønh thai. Laøm sao coù theå theo luaân lyù maø chaáp nhaän nhöõng luaät cho gieát con ngöôøi khi chöa sinh ra nhöng ñang soáng trong loøng meï mình? Theá ra quyeàn soáng laø ñaëc quyeàn ñoäc quyeàn cuûa ngöôøi lôùn, töøng duøng nhöõng quoác hoäi ñeå ñaït nhöõng keá hoaïch cuûa hoï vaø theo ñuoåi ñieàu tö lôïi cho hoï maø thoâi.
Chuùng ta ñöùng tröôùc vieäc ñe doïa to lôùn ñoái vôùi söï soáng khoâng nhöõng cuûa caùc caù nhaân, maø caû neàn vaên minh nöõa. khaúng ñònh raèng maët naøo ñoù vaên minh ñaõ trôû neân"vaên minh söï cheát", ñöôïc vöõng lyù ñaùng quan taâm. Laïi chaúng laø bieán coá söù ngoân, khi vieäc Chuùa sinh ra ñaõ gaëp ngay söï ñe doïa cuoäc soáng sao? Ñuùng vaäy, ngay söï soáng cuûa Ñaáng vöøa laø con cuûa ngöôøi vöøa laø con Thieân Chuùa ñaõ bò ñe doïa: Söï soáng aáy bò nguy hieåm ngay ôû ban ñaàu ñôøi, vaø ñaõ chæ thoaùt ñöôïc nhôø pheùp laï.
Trong maáy thaäp nieân cuoái theá kyû XX , ngöôøi ta mong nhaän ra moät vaøi trieäu chöùng yeân uûi laø caùc löông taâm ñaõ tænh ngoä:ngöôøi ta nhaän ra ñieàu naøy trong theá giôùi tö töôûng cuõng nhö coâng luaän . Ngöôøi ta thaáy phaùt trieån, nhaát laø nôi giôùi treû, moät yù thöùc môùi veà toân troïng söï soáng töø phuùt thuï thai;caùc phong traøo baûo veä söï soáng lan roäng( pro life). Ñaây laø men hy voïng cho töông lai gia ñình vaø toaøn nhaân loaïi.
"…Caùc Baïn ñaõ ñoùn nhaän Ta"
22. Hôõi caùc baäc vôï choàng vaø gia ñình khaép Theá giôùi, ñöùc Phu quaân ôû vôùi caùc Baïn !Ñoù laø ñieàu thöù nhaát maø Giaùo Hoaøng muoán noùi vôùi caùc Baïn, trong naêm maø Lieân hieäp Quoác vaø Giaùo hoäi daønh cho Gia Ñình . "Thieân Chuùa ñaõ yeâu theá gian ñeán noãi ñaõ ban con moät cuûa Ngaøi , ñeå cho ai tin kính Ngöôøi Con aáy, thì khoâng phaûi hö ñi, nhöng ñöôïc söï soáng ñôøi ñôøi. Vì Thieân Chuùa ñaõ göõi Con cuûa Ngaøi xuoáng theá gian, khoâng phaûi ñeå phaùn xeùt theá gian, maø ñeå theá gian ñöôïc Ngaøi cöùu ñoä (Ga 3,16-17). "Ñieàu bôûi xaùc thòt sinh ra, laø xaùc thòt;ñieàu ñöôïc sinh ra bôûi Thaàn linh laø Thaàn linh…. " Caùc baïn phaûi sinh ra töø treân cao ( Ga 3,16-17). Caùc baïn phaûi " sinh ra baèng nöôùc vaø Thaùnh thaàn" (Ga 3.5).
Hôõi caùc baäc Cha meï, chính caùc baïn laø nhöõng nhaân chöùng tröôùc tieân vaø laø thöøa taùc vieân cho vieäc sinh ra môùi naøy töø Chuùa Thaùnh Thaàn . Caùc oâng caùc baø sinh con caùi cho queâ höông traàn theá, ñöøng queân raèng caùc oâng caùc baø sinh chuùng cho Thieân Chuùa . Chuùa muoán hoï sinh ra bôûi Chuùa Thaùnh Thaàn ;Chuùa muoán hoï neân nghóa töû cuûa Ngaøi trong Con moät cuûa Ngaøi , Ñaáng ñaõ cho ta "quyeàn laøm con caùi Thieân Chuùa" (Ga 1, 12). Coâng trình cöùu ñoä keùo daøi maõi treân Theá giôùi vaø nhôø Giaùo hoäi thöïc hieän, taát caû laø coâng vieäc Con Thieân Chuùa , Ñöùc Phu quaân, Ngaøi löu truyeàn cho ta Vöông quoác cuûa Chuùa Cha vaø nhaéc cho ta laø moân ñeä Ngaøi nhôù:"Nöôùc Thieân Chuùa ôû giöõa anh em" (Lc 17,21).
Ñöùc tin cuûa ta daïy ta raèng; Chuùa Gieâsu -Kytoâ, ñaáng "ngöï beân höõu Chuùa Cha", seõ ñeán phaùn xeùt keû soáng vaø keû cheát. Maët khaùc, Thaùnh söû Gioan baûo ñaûm vôùi ta raèng Chuùa Gieâsu-Kytoâ ñöôïc sai ñeán" khoâng phaûi ñeå phaùn xeùt theá gian, nhöng cho theá gian ñöôïc Ngaøi cöùu ñoä" (Ga 3,17). Nhö vaäy phaùn xeùt kia heä taïi ñieàu gì ? Chính Chuùa Kytoâ cho caâu ñaùp: "Söï phaùn xeùt theá naøy : aùnh saùng ñaõ ñeán trong theá gian…Ai laøm söï thaät thì ñeán cuøng aùnh saùng, ñeå hoï ñöôïc toû roõ raèng vieäc cuûa hoï ñöôïc laøm trong Thieân Chuùa" (Ga 3,19-21). ñaáy laø ñieàu môùi ñaây ñöôïc nhaéc laïi trong thoâng ñieäp "Veritatis splendor" (52). Nhö vaäy Chuùa Kytoâ laø thaåm phaùn;caùc haønh vi cuûa ngöôi seõ xeùt xöû ngöôi theo aùnh saùng chaân lyù maø ngöôi bieát, chính caùc coâng vieäc seõ xeùt xöû baäc cha meï vaø baäc con caùi. Moãi ngöôøi chuùng ta seõ bò xeùt xöû töø nhöõng giôùi raên, keå caû nhöõng giôùi raên maø ta ñaõ nhaéc trong laù thö naøy :giôùi raên thöù 4, thöù 5, thöù 6 vaø thö ù9. Nhöng moãi ngöôøi seõ bò xeùt xöû nhaát laø veà tình thöông voán cho caùc giôùi raên coù yù nghóa vaø toång hôïp chuùng. "Cuoái ñôøi, ta seõ bò phaùn xeùt veà yeâu thöông", Thaùnh Gioan Thaùnh Giaù noùi nhö vaäy (53). Chuùa Kytoâ , laø Ñaáng Cöùu Chuoäc vaø laø Phu Quaân cuûa nhaân loaïi, "ñaõ chæ sinh ra cuøng chæ ñeán theá gian ñeå laøm chöùng cho söï thaät. Ai thuoäc söï thaät thì nghe tieáng Ngaøi"(Ga 18, 37). Chính Ngaøi seõ laø thaåm phaùn nhöng theo caùch maø Ngaøi ñaõ chæ, khi noùi veà chung thaåm (Mt 25, 31-46). Xeùt ñoaùn cuûa Ngaøi laø xeùt ñoaùn veà tình thöông yeâu, 1 xeùt ñoaùn seõ kieän chöùng haún söï thaät naøy laø ñöùc Phu Quaân ôû vôùi ta , maø coù leõ ta ñaõ khoâng bieát.
Thaåm phaùn laø ñöùc Phu Quaân cuûa Giaùo hoäi vaø cuûa loaøi ngöôøi . Vì theá Ngaøi leân aùn maø raèng : "Hôõi nhöõng ngöôøi ñöôïc Cha ta chuùc phöôùc , haõy ñeán ñaây" Vì Ta ñaõ ñoùi maø anh em cho aên , Ta khaùt maø anh em cho uoáng , Ta laø ngöôøi laï maø anh em ñoùn tieáp, Ta traàn mình maø anh em cho maëc" (Mt 25, 34-36). Baûng lieät keâ naøy coù theå deã daøng ghi daøi nöõa vaø seõ laø voâ soá vaán ñeà cuõng lieân quan ñeán ñôøi soáng phu theâ vaø gia ñình . Ta seõ thaáy ñöôïc nhöõng loái noùi nhö theá naøy : "Ta môùi laø ñöùa beù chöa sanh ra, maø caùc anh em ñaõ tieáp nhaän vaø cho Ta ñöôïc sinh ra . Ta laø ñöùa beù bò boû rôi maø anh em neân gia ñình cho Ta; Ta laø treû moà coâi , maø anh em nhaän nuoâi vaø daïy doã nhö con". Theâm nöõa : "nhöõng ngöôøi laøm meï naøo ngaàn ngaïi vaø ñang chòu nhöõng aùp löïc voâ loái , anh chò em ñaõ giuùp ñôõ hoï chaáp nhaän ñöùa con saép sinh ra vaø cho chaøo ñôøi;anh chò em ñaõ giuùp nhöõng gia ñình ñoâng con , nhöõng gia ñình ñang gaëp khoù khaên, ñeå giöõ laïi vaø nuoâi daïy nhöõng ñöùa con maø Thieân Chuùa ñaõ ban cho". Ta vaãn coù theå tieáp tuïc vôùi danh saùch daøi hôn ñuû loaïi , goàm moïi thöù thieän ích thöïc cuûa luaân lyù vaø con ngöôøi , trong ñoù vaãn bieåu loä tình yeâu . ñaây laø vuï muøa lôùn maø Chuùa Cöùu theá , Ñaáng maø Cha ñaõ trao quyeàn xeùt xöû , seõ ñeán thu hoaïch :ñaây laø muøa hoàng aân vaø nhöõng vieäc thieän , chín muøi theo ôn laøn gioù Thaùnh Thaàn Ngaøi khoâng ngöøng haønh ñoäng trong theá giôùi vaø trong Giaùo hoäi . Ta haõy caûm taï Ñaáng taùc thaønh moïi thieän haûo.
Tuy nhieân , ta bieát raèng trong phaùn quyeát cuoái cuøng maø Thaùnh söû Mat theâu keå laïi , coøn moät danh saùch khaùc , naëng neà, kinh khuûng : "Haõy giang ra khoûi Ta…, vì Ta ñaõ ñoùi maø caùc ngöôi khoâng cho aên , Ta ñaõ khaùt maø caùc ngöôi khoâng cho uoáng , Ta xa laï maø caùc ngöôi khoâng tieáp , Ta mình traàn maø coù ngöôøi khoâng cho maëc (Mt 25, 41-43). Trong danh saùch naøy cuõng vaäy, seõ coøn nhieàu öùng xöû khaùc trong ñoù Chuùa Gieâsu vaãn töï coi laø ngöôøi bò khinh cheâ. Chaúng haïn nhö Ngaøi seõ ñoàng hoùa vôùi moät ngöôøi vôï hay ngöôøi choàng bò boû rôi, vôùi ñöùa con ñaõ thaønh thai maø bò töø choái : "caùc ngöôi ñaõ khoâng tieáp ta!" Lôøi phaùn xeùt aáy vaãn ñi doïc neûo ñöôøng lòch söû caùc gia ñình; noù vaãn ñi theo ñöôøng lòch söû caùc quoác gia vaø nhaân loaïi. nhöõng lôøi Chuùa noùi "caùc ngöôi khoâng ñoùn nhaän ta" cuõng lieân quan ñeán caùc ñònh cheá xaõ hoäi, chính phuû, vaø caùc toå chöùc quoác teá.
Pascal ñaõ vieát raèng "Chuùa Gieâsu seõ coøn haáp hoái ñeán taän theá" (54). Cuoäc haáp hoái ôû vöôøn Gethsemari vaø haáp hoái treân ñoài Golgotha laø ñænh cao toû loä tình yeâu thöông. Trong caû hai côn haáp hoái, xuaát hieän roõ Ñöùc Phu Quaân haèng ôû vôùi chuùng ta, vaãn yeâu thöông ta moät caùch môùi laï, vaãn "yeâu tôùi cuøng" (x. Ga 13, 1). Söï yeâu thöông ôû trong Ngaøi vaø töø Ngaøi ñi tôùi caùc bieân giôùi lòch söû caù nhaân hay gia ñình, vöôït bieân giôùi lòch söû nhaân loaïi.
Ñeán cuoái nhöõng suy nghó naøy, hôõi Anh chò em, khi nghó ñeán nhöõng gì seõ ñöôïc coâng boá trong naêm cuûa gia ñình töø nhieàu dieãn ñaøn, toâi muoán nhaéc laïi vôùi anh chò em lôøi thaùnh Pheâroâ thöa vôùi Chuùa Kitoâ : "Thaày coù nhöõng lôøi ban söï soáng ñôøi ñôøi" (Ga 6, 68). Ñoàng thôøi chuùng ta noùi : Chuùa ôi lôøi Ngaøi seõ khoâng qua ñi (coi Mc 13, 31)! Giaùo Hoaøng coù theå noùi leân nguyeän öôùc gì cho caùc baïn sau söï suy nghó daøi veà naêm cuûa gia ñình ñaây ? Xin chuùc anh chò em gaëp ñöôïc mình trong nhöõng Lôøi laø "tinh thaàn vaø söï soáng" aáy (x. Ga 6, 63).
Haõy kieân vöõng trong anh em con ngöôøi noäi taâm
23. "Toâi quyø goái tröôùc maët Chuùa Cha töø Ngaøi phaùt sinh moïi tình laøm cha laøm meï. xin Ngaøi ñoaùi thöông trang bò cho anh chò em söùc maïnh cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn ñeå kieân vöõng trong anh chò em con ngöôøi noäi taâm" (Eph 3,16) Toâi thích ñoïc hoaøi nhöõng lôøi naøy cuûa thaùnh toâng ñoà maø toâi ñaõ tröng trong phaàn thöù nhaát laø thö naøy. moät nghóa naøo ñoù, cuõng laø nhöõng lôøi chuû choát. Gia ñình, tình laøm cha laøm meï, cuøng ñi song song. Ñoàng thôøi gia ñình laø laõnh vöïc ñaàu tieân nhaân baûn trong ñoù ñaøo taïo "con ngöôøi noäi taâm" maø thaùnh toâng ñoà noùi tôùi. Laøm vöõng söùc maïnh cuûa mình laø moät hoàng aân Chuùa Cha, Chuùa Con ban cho, trong Chuùa Thaùnh Thaàn.
Naêm cuûa gia ñình ñaët tröôùc maët ta vaø trong Giaùo Hoäi moät nhieäm vuï lôùn laém, gioáng nhö nhieän vuï lieân quan ñeán gia ñình haøng naêm haøng ngaøy, nhöng, trong boái caûnh Naêm nay, noù mang yù nghóa vaø taàm quan troïng rieâng. Chuùng toâi ñaõ cöû haønh naêm cuûa gia ñình taïi Nagiareth trong ngaøy ñaïi leã Thaùnh Gia. Chuùng toâi öôùc mong raèng naêm nay seõ ñi haønh höông maõi tôùi nôi hoàng aân ñaõ trôû neân thaùnh ñieän cuûa Thaùnh Gia trong lòch söû nhaân loaïi. chuùng toâi mong laøm cuoäc haønh höông naøy baèng caùch tìm laïi ñöôïc yù thöùc veà gia taøi chaân lyù veà gia ñình maø töø nguyeân khôûi vaãn taïo laäp neân moät trong nhöõng kho taøng cuûa Giaùo Hoäi. Ñaây laø kho baùu töø truyeàn thoáng phong phuù cuûa Cöïu öôùc ñöôïc hoaøn taát trong Taân öôùc vaø bieåu hieän ñaày ñuû vaø töôïng tröng trong maàu nhieäm thaùnh gia trong ñoù Ñöùc Phu Quaân hoaøn taát vieäc cöùu chuoäc taát caû caùc gia ñình. chính töø ñoù maø Chuùa Gieâsu coâng boá "tin möøng gia ñình". chính töø kho taøng chaân lyù naøy moïi theá heä caùc moân ñeä Chuùa Kitoâ ñeán laõnh hoäi . khôûi ñaàu laø caùc Thaùnh Toâng Ñoà maø ta duøng roäng raõi giaùo huaán cuûa caùc vò trong laù thö naøy.
Vaøo thôøi ñaïi ta, kho taøng ñöôïc khai thaùc kyõ trong caùc vaên kieän coâng ñoàng Vaticano II (55); nhieàu phaân tích thaät hay cuõng ñöôïc khai trieån trong nhieàu dieãn vaên Ñöùc Pioâ XII daønh cho caùc ñoâi vôï choàng (56); trong thoâng ñieäp Humanae Vitae cuûa Ñöùc Pioâ VI ; trong nhöõng can thieäp vaøo Thöôïng Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc daønh cho gia ñình (1980) vaø trong toâng huaán Familiaris Consortio. Toâi ñaõ noùi ñeán nhöõng laäp tröôøng aáy cuûa Huaán quyeàn. Neáu hoâm nay toâi trôû laïi vaán ñeà, laø ñeå laøm roõ chieàu daøy vaø söï phong phuù cuûa kho taøng naøy cuûa chaân lyù Kitoâ giaùo veà con ngöôøi. tuy nhieân chæ nhöõng chöùng töø thaønh vaên khoâng ñuû. Nhöõng chöùng töø soáng coøn quan troïng hôn nhieàu. Ñöùc Phaoloâ VI laøm cho ta löu yù raèng "con ngöôøi hieän ñaïi thích nghe caùc chöùng nhaân hôn caùc baäc thaày, hoaëc hoï coù nghe caùc thaày thì cuõng vì hoï laø chöùng nhaân" (57). Nhaát laø daønh cho chöùng nhaân, maø trong Giaùo Hoäi maø ta thaáy trao kho taøng Gia Ñình cho caùc baäc cha meï, cho caùc caäu caùc coâ, qua gia ñình mình, gaëp ñöôïc ñöôøng ôn goïi hoï laøm ngöôøi, laøm Kitoâ höõu, chieàu kích "con ngöôøi noäi taâm" (Eph 3, 16) maø thaùnh toâng ñoà ñaõ noùi ñeán, vaø hoï ñaõ ñaït tôùi thaùnh thieän. Thaùnh Gia cuûa Chuùa ñi ñaàu trong bieát bao gia ñình thaùnh thieän khaùc. Coâng ñoàng ñaõ nhaéc laïi raèng söï thaùnh thieän laø ôn goïi chung caùc ngöôøi ñöôïc röûa toäi (58). Vaøo thôøi ta, cuõng nhö trong quaù khöù, khoâng thieáu nhöõng chöùng nhaân "tin möøng gia ñình", duø hoï khoâng ñöôïc bieát ñeán hay duø hoï khoâng ñöôïc phong hieån thaùnh. Naêm cuûa gia ñình laø dòp thuaän lôïi ñeå yù thöùc hôn veà vieäc coù vaø veà soá löôïng nhöõng chöùng nhaân aáy.
Chính qua gia ñình maø lòch söû con ngöôøi ñöôïc khai roäng, lòch söû cöùu ñoä nhaân loaïi. trong maáy trang naøy, toâi ñaõ tìm caùch chöùng minh raèng gia ñình ôû giöõa cuoäc chaïm traùn lôùn giöõa thieän vaø aùc, giöõa söï soáng vaø söï cheát, giöõa tình thöông vaø taát caû nhöõng caùi choáng laïi tình thöông. Gia ñình ñöôïc trao phoù nhieäm vuï ñaáu tranh, tröôùc heát toûa ra söùc maïnh cuûa söï thieän maø nguoàn suoái ôû nôi Chuùa Kitoâ cöùu chuoäc con ngöôøi. phaûi laøm sao cho moãi toå aám ñöôïc höôûng söùc maïnh aáy, haàu cho, theo kieåu noùi dòp kyû nieäm ngaøn naêm Kitoâ giaùo taïi Balan : gia ñình ñöôïc "maïnh baèng nhôø Thieân Chuùa" (59). Ñoù laø lyù do vì sao ? Laù thö naøy ñaõ muoán caûm höùng theo lôøi khuyeân daïy ta gaëp trong caùc thö cuûa thaùnh Phaoloâ ( 1Cor 7, 1-40 ; Eph 5, 21-6, 9; Cl 3, 25) cuøng caùc thö cuûa thaùnh Phaoloâ vaø thaùnh Gioan ( I P 3, 1-7; Ga 2, 12-17). Duø khaùc boái caûnh lòch söû vaø vaên hoùa, coøn bieát bao laø töông ñoàng giöõa hoaøn caûnh caùc Kitoâ höõu vaø gia ñình thôøi aáy vôùi hoaøn caûnh caùc Kitoâ höõu vaø Gia ñình ngaøy nay.
Cho neân toâi leân tieáng keâu goïi: lôøi goïi göûi rieâng ñeán caùc baïn laø nhöõng baäc vôï choàng, cha meï vaø con caùi. Ñaây laø lôøi goïi göûi caùc Giaùo Hoäi rieâng, ñeå hieäp nhaát trong giaûng daïy chaân lyù toâng ñoà; xin göûi chö huynh Giaùm Muïc, göûi caùc Linh muïc, caùc gia ñình doøng tu vaø nhöõng ngöôøi taän hieán, göûi caùc phong traøo vaø caùc hieäp hoäi giaùo daân, göûi tôùi caùc anh chò em maø ñöùc tin chung vaøo Chuùa GieâsuKitoâ ñaõ lieân keát chuùng toâi vôùi hoï, duø chuùng ta chöa caûm nghieäm söï hieäp thoâng ñaày ñuû nhö Chuùa Cöùu theá mong muoán (60); göûi heát moïi ngöôøi chia seû ñöùc tin cuûa Abraham, cuøng chuùng ta, ñang thuoäc veà coäng ñoàng raát lôùn nhöõng ngöôøi tin kính Ñaáng Thieân Chuùa duy nhaát (61); göûi nhöõng ngöôøi thöøa keá caùc truyeàn thoáng thieâng lieâng vaø toân giaùo; göûi heát moïi ngöôøi nam nöõ thieän taâm thieän chí.
Cuùi xin Chuùa Kitoâ, Ngaøi vaãn laø moät " hoâm qua, hoâm nay vaø maõi maõi" (Dt 13,8) ôû cuøng chö vò heát thaûy, trong khi toâi quyø goái xuoáng tröôùc maët Chuùa Cha, töø Ngaøi phaùt sinh moïi tình laøm cha, laøm meï vaø moïi gia ñình con ngöôøi (x. Eph 3, 14-15), vaø vôùi cuõng nhöõng lôøi maø Chuùa Kitoâ ñaõdaâng leân Chuùa Cha vaø ñaõ daïy ta ñoïc, Xin Chuùa Kitoâ moät laàn nöõa chöùng toû cho chuùng ta thaáy tình thöông maø Ngaøi "ñaõ yeâu chuùng ta cho ñeán cuøng" (Ga 13, 1).
Vôùi söùc maïnh cuûa chaân lyù cuûa Ngaøi toâi noùi vôùi ngöôøi thôøi ñaïi chuùng ta ñeå hoï hieåu söï cao caû caùc thieän haûo nhö hoân nhaân, gia ñình vaø söï soáng. Noãi hieåm nguy lôùn nhaát do töø choái toân troïng nhöõng thöïc taïi vaø thieáu caân nhaéc ñoái vôùi caùc giaù trò toái cao laäp neàn taûng caùc gia ñình vaø phaåm giaù con ngöôøi.
Xin Chuùa Gieâsu noùi laïi cho ta taát caû nhöõng ñieàu aáy vôùi söùc maïnh vaø söï khoân ngoan cuûa Thaäp giaù, cho nhaân loaïi ñöøng nhöôïng boä côn caùm doã do "cha söï doái traù" (Ga 8, 44) noù ñang ñaåy nhaân loaïi haèng thích ñi ñöôøng roäng raõi thoaùng hôn, coù veû deã daøng vaø deã chòu, nhöng thöïc söï ñaày nhöõng caïm baãy vaø hieåm nguy! Xin Ngaøi ban cho ta ñöôïc luoân luoân theo ñaáng laø "Con Ñöôøng, laø Söï Thaät vaø laø Söï soáng" (Ga 14, 6)!
Thöa caùc anh chò em, ñoù laø nhieäm vuï caùc gia ñình Kitoâ giaùo, vaø öu tö truyeàn giaùo cuûa Giaùo Hoäi, trong suoát naêm ñaày aân suûng ñaëc bieät naøy. cuùi xin Thaùnh Gia laø hình aûnh vaø maãu möïc cho moïi gia ñình con ngöôøi, giuùp moãi ngöôøi chuùng con haønh trình theo tinh thaàn Nagiareth; xin Thaùnh Gia giuùp moãi gia ñình ñaøo saâu söù maïng mình trong xaõ hoäi vaø trong Giaùo Hoäi baèng caùch laéng nghe lôøi Thieân Chuùa, baèng caàu nguyeän, baèng chia seû huynh ñeä cuoäc soáng! Cuùi xin Ñöùc Maria, meï cuûa tình yeâu xinh ñeïp, vaø thaùnh Giuse, ñaáng baûo veä Chuùa Cöùu Theá, haèng luoân luoân phuø hoä chuùng ta.
Trong nhöõng taâm tình aáy toâi chuùc laønh cho töøng gia ñình, nhaân danh Thieân Chuùa Ba Ngoâi laø Chuùa Cha vaø Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn.
Ban haønh taïi Roâma gaàn ñeàn thôø Thaùnh Pheâroâ
ngaøy 02.02.1994, leã Daâng Chuùa vaøo Ñeàn thôø
Naêm thöù 16 Trieàu Giaùo Hoaøng cuûa Toâi
Gioan Phaoloâ II