VAI TROØ NGÖÔØI VÔÏ
Nöõ Gs. Taï Thanh Minh Khaùnh, Paris
YÙ thöùc gia ñình laø neàn taûng xaõ hoäi, neân quoác gia naøo cuõng ñeà cao gia ñình, luaät phaùp naøo cuõng muoán baûo ñaûm gia ñình. Vaäy maø döôøng nhö soá ly thaân, ly dò vaãn taêng, ôû AÂu Myõ cuõng nhö taïi Vieät Nam.Ñeå traùnh ñoå vôõ, ñaõ coù raát nhieàu saùch baùo, taøi lieäu... ñöôïc bieân soaïn thaønh caåm nang, ngheä thuaät, chæ daãn bí quyeát, trao truyeàn kinh nghieäm xaây döïng haïnh phuùc.
Phaàn toâi, cuoäc ñôøi cho nhìn thaáy moät soá söï vieäc, cuõng nhö nhöõng ngöôøi quan taâm ñeán gia ñình ñeàu thaáy, toâi xin gôïi keå ñeå chuùng ta cuøng suy nghó.
I. NGÖÔØI VÔÏ TRUYEÀN THOÁNG
A. TÖÙ ÑÖÙC
Noùi ñeán vai troø ngöôøi vôï, leä thöôøng hay nhaéc COÂNG-DUNG-NGOÂN-HAÏNH. Xaõ hoäi Vieät Nam chaúng nhöõng xem töù ñöùc nhö maãu möïc thaåm ñònh phaåm giaù ngöôøi nöõ, maø coøn laø ñieàu kieän caên baûn ñeå xaây döïng haïnh phuùc gia ñình.
1. COÂNG: vieäc laøm. Coâng vieäc trong nhaø, coâng vieäc ngoaøi vöôøn raåy ruoäng ñoàng, buoân gaùnh baùn böng nôi caùc phieân chôï ngaøy muøa, luùc raïng ñoâng, naéng chaùy, möa daàm hay traêng thanh gioù maùt... Moãi thôøi ñieåm moät coâng vieäc, thuôû thanh bình cuõng nhö khi ly loaïn.
Roài theo thôøi gian, ñöôïc caép saùch ñeán tröôøng, böôùc chaân vaøo cheá ñoä löông boång, ngöôøi nöõ laàn hoài hieän dieän ôû caùc ngaønh ngheà caøng luùc caøng nhieàu.
Söï phaân nhieäm truyeàn thoáng (choàng ñi laøm, vôï ôû nhaø lo noäi trôï) cuõng thay ñoåi ñeå hoøa nhaäp vôùi ñôøi soáng môùi. Ngöôøi vôï ñi laøm ñeå chia xeû gaùnh naëng côm aùo vôùi choàng, ñeå theâm phöông tieän hoïc haønh cho con, ñeå döï phoøng töông lai, ñeå thi thoá sôû hoïc... Vaø tuy ñi laøm, ngöôøi vôï vaãn tieáp tuïc "giöõ vieäc trong nhaø".
2. DUNG: nhan saéc. Ta thöôøng nghe nhaéc "toát goã hôn toát nöôùc sôn", nhöng goã toát ñaâu coù nghóa laø khoâng neân tu boå nöôùc sôn; nhaát laø sau vaøi laàn sinh nôû, baän choàng lo con, taát baät vieäc trong vieäc ngoaøi, voùc daùng thay ñoåi theo tuoåi ñôøi...
Nhaän ñònh: "Nhan saéc laøm thoûa maõn giaùc quan, coøn ñöùc tính laøm thoûa maõn taâm hoàn" nhaén nhuû ngöôøi nöõ löu taâm caû höông laãn saéc.
Thoáng keâ gaàn ñaây cho thaáy 93% ñaøn oâng ñöôïc hoûi, vaãn traû lôøi muoán coù moät ngöôøi vôï xinh xaén. Ñieàu naøy chöùng toû chöõ DUNG maø coå nhaân xeáp keå vaøo haøng töù ñöùc chöa loãi thôøi, maát giaù. Noùi theá, dó nhieân khoâng coù nghóa laø chæ chuù taâm ñieåm trang, trau chuoát beà ngoaøi. Ai cuõng bieát theå chaát mong manh, roài seõ taøn phai vaø ngöôøi ñöôïc troïng neå thöïc söï khoâng do bôûi nhan saéc.
Nhöng theo yù kieán cuûa nhieàu oâng choàng thì ngöôøi choàng chaéc chaén seõ haøi loøng khi thaáy vôï, duø baän roän cuõng daønh ra moät chuùt thôøi giôø, chaêm soùc dung nhan, veä sinh thaân xaùc, aên maëc saïch seõ töôm taát, vöøa chöøng thích nghi. Vaø theá heä caùc baø meï ngaøy xöa thöôøng daën doø con gaùi phaûi nöông theo yù choàng.
3. NGOÂN: lôøi noùi. Lôøi noùi theå hieän phaàn naøo nhaân caùch. Xöa nay ñeàu chuoäng töø toán, nheï nhaøng: "noùi ngoït loït ñeán xöông".
Neùt duyeân daùng lòch thieäp tuy ñöôïc xem nhö naêng khieáu song vaãn coù theå trau gioài luyeän taäp: "löïa lôøi maø noùi".
Con ngöôøi voán baát toaøn, neân ñôøi soáng vôï choàng raát caàn söï ñoái thoaïi. Vaán ñeà caøng teá nhò khi muoán giuùp nhau caûi söûa, thaêng tieán. Neáu phaûi ñeà caäp tôùi thoùi taät cuûa nhau "haõy tung banh caùch naøo ñeå beân kia coøn baét ñöôïc".
4. HAÏNH: haïnh kieåm, lieân quan ñeán tính neát, ñöùc ñoä. Nöõ giôùi ñöôïc huaán daïy theo nhöõng tieâu chuaån maø xaõ hoäi quí troïng: tieát haïnh, chung thuûy...
Töù ñöùc keøm theâm tam tuøng ñònh phaän cuoäc ñôøi ngöôøi vôï.
B. TAM TUØNG
Tam tuøng:
taïi gia tuøng phuï: ôû nhaø vaâng lôøi cha.
xuaát giaù tuøng phu: coù gia ñình leä thuoäc choàng.
phu töû tuøng töû: choàng cheát theo con.
Doøng vaên hoïc ñaõ löu laïi hình aûnh ngöôøi vôï truyeàn thoáng qua neát "chòu thöông chòu khoù" quen thuoäc, töôûng chöøng nhö ñoù laø baûn chaát ñích thöïc cuûa thaân phaän nöõ nhi. Suoát ñôøi taän tuïy, nhaãn nhuïc chòu ñöïng moïi tình huoáng: nhoïc nhaèn, cöïc khoå, bò phuï raåy ñeå boû, bò daèn vaët baïc ñaõi... coù khi coøn phaûi neùn loøng cöôùi vôï nhoû cho choàng.
"Moät duyeân hai nôï aâu ñaønh phaän,
Naêm naéng möôøi möa daùm quaûn coâng" (Traàn Teá Xöông).
Nhöng töø nhöõng "thua thieät" giöõ vai phuï thuoäc choàng con, moät soá raát ñoâng ngöôøi vôï ñaûm ñang quaùn xuyeán, quaûn trò vuoâng troøn trong ngoaøi, vaø "noäi trôï" ñaõ chuyeån hoùa thaønh "noäi töôùng" nhö xaõ hoäi goïi nhaän.
II. NGÖÔØI VÔÏ NGAØY NAY
A. ÑOÁI NOÄI: vôùi ngöôøi choàng
Coù ngöôøi toùm taét dí doõm nhö sau:
laø baø beáp ñeå cho chaøng nhöõng böõa aên ngon.
laø coâ laøm coâng ñeå thu doïn goïn saïch nhaø cöûa, giaët uûi aùo quaàn.
laø baïn gaùi ñieåm trang xinh lòch ñeå cuøng chaøng ra phoá, ñoù ñaây.
laø phuï taù giuùp chaøng trong coâng vieäc, hoaït ñoäng.
laø tri kyû ñeå chaøng taâm söï, gôûi gaém lyù töôûng, öôùc mô.
laø tình nhaân saün saøng chìu chaøng trong laïc thuù goái chaên.
laø ngöôøi chia xeû gaùnh naëng taøi chaùnh khi caàn.
laø thuoäc quyeàn ñeå thænh thoaûng chaøng truùt côn noùng giaän.Thôøi nay, bôûi moâi tröôøng xaõ hoäi, caùc gia ñình treû döôøng nhö quen daàn vôùi yù thöùc ñoàng haønh, traùch nhieäm phaân chia, neân nhieàu ngöôøi choàng vui loøng san seû nhoïc nhaèn vôùi vôï, tieáp giuùp phaàn naøo caùc vieäc maø tröôùc ñaây xem nhö thuoäc phaïm vi noäi trôï.
Duø vaäy, yù kieán keå treân chöa haún xöa cuõ, heát hieäu löïc. Qua saùch baùo, vaø ñoái vôùi moät soá ngöôøi, ñoù vaãn laø caùch giöõ gìn haïnh phuùc gia ñình.
B. ÑOÁI NGOAÏI: vôùi nhöõng ngöôøi khaùc
Beân caïnh vai troø noäi boä vôùi choàng, ngöôøi vôï coøn phaûi tieáp giao vôùi oâng baø, cha meï, anh chò em, hoï haøng noäi ngoaïi, baèng höõu, laùng gieàng...
"Treân lo thaûo, giöõa hoaø, döôùi thuaän,
Ngoaøi neân danh, trong vöõng moái gieàng".Haønh xöû ñuùng böïc, khoâng qua so ño tính toaùn, deø xeûn, bieát taän duïng cuûa caûi theá gian ñeå möu ích lôïi tinh thaàn cho gia ñình, coäng ñoàng, xaõ hoäi... ñeå
"Tröôùc laø ñaéc nghóa cuøng choàng
Sau laø hoï maïc cuõng khoâng cheâ cöôøi".Baèng aáy traùch nhieäm nhieâu kheâ, coù khi khoâng maáy ai goïi nhaéc ñích danh coâng-dung-ngoân-haïnh, song chính thöïc vaãn laø töù ñöùc gia truyeàn. Nhaø vaên Reneù Bazin ñaõ nhìn thaáy tinh thaàn soáng cho gia ñình vaø vì gia ñình khi noùi: Neáu baïn thaáy moät gia ñình haïnh phuùc, baïn neân tin raèng ôû trong gia ñình ñoù coù moät ngöôøi ñaøn baø bieát queân mình".
"Noãi nhaø, noãi beáp, noãi laân,
Noãi trong thaân toäc, noãi gaàn noãi xa".Hình aûnh ngöôøi vôï lyù töôûng ñoù ñaõ vöôït khoâng gian, thôøi gian, hieän dieän trong coâng ñoàng daân toäc noùi rieâng, coâng ñoàng nhaân loaïi noùi chung, vaø tröôùc theàm theá kyû 21 vaãn coøn ñöôïc kyø voïng löu giöõ.
III. NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ TRONG ÑÔØI SOÁNG HOÂN NHAÂN
Chæ ngöôøi trong cuoäc môùi thaám thía töôøng taän caên nguyeân phöùc taïp. Keû baøng quan khoù bieát ñaày ñuû caùc aân tình teá nhò. Tuy nhieân qua caùc khaûo nghieäm, thaêm doø, coù theå nhìn thaáy moät soá vaán ñeà.
A. NOÄI TAÏI: Vaán ñeà giöõa ñoâi baïn
Coù ngöôøi noùi "Baây giôø ñaùm cöôùi vôùi ngöôøi yeâu thì coøn deã, chôù soáng vôùi ngöôøi yeâu chöa chaéc ñaõ deã". Thaät vaäy. Baàu khí xaõ hoäi thay ñoåi, caùc raøo caûn ngaøy tröôùc laàn hoài maát theá, nhöõng yù nieäm veà töï do, bình ñaúng, haïnh phuùc caù nhaân, quyeàn phuï nöõ... laøm bieán ñoåi taâm thöùc con ngöôøi. Neáu goïi ñoù laø thaêng tieán thì ñoàng thôøi cuõng laø thöû thaùch.
Vò trí phuï nöõ thay ñoåi thì lieân heä vôï choàng phöùc taïp hôn. Nöõ giôùi hoäi nhaäp quaù nhanh hoaëc nam giôùi chöa kòp thích nghi ñeàu coù theå khôi taïo vaán ñeà.
Chaúng haïn, maëc duø ñaõ bieát "Sau khi thaønh hoân, caû hai vôï choàng ñeàu coù nhieäm vuï vaø quyeàn lôïi baèng nhau trong taát caû nhöõng gì lieân heä ñeán ñôøi soáng chung" (GL 1135) vaø Daân luaät Phaùp (ñieàu khoaûn 212-215) cuõng ghi töông töï, nhöng thöïc teá coù khi ít ñöôïc löu yù ñöa tôùi tranh caûi, baát hoøa.
Baát ñoàng yù kieán lieân quan ñeán.
1. Quyeàn haïn vaø traùch nhieäm:
- töø nhöõng tieän nghi vaät chaát: quaàn aùo, baøn tuû, loùt gaïch, traûi thaûm, mua nhaø, mua xe... (khoâng ñoàng yù vì caùch chöng doïn, choïn maøu, choïn kieåu, choïn nhaûn hieäu, choïn giaù...).
- ñeán ñôøi soáng tinh thaàn cuûa gia ñình: choïn saùch baùo, giaûi trí, nghæ heø, giaùo duïc con caùi, sinh hoaït coäng ñoàng... (töï quyeát, ñaët beân kia tröôùc söï ñaõ roài, hoaëc buoâng xuoâi, phoù maëc).
2. Tieàn baïc: tröø tröôøng hôïp caù bieät, thöôøng coäng löông chung xaøi. Coù theå gaëp vaán ñeà vì baát ñoàng yù kieán veà:
- quan nieäm soáng: thí duï "laáy cuûa che thaân" khaùc vôùi "laáy thaân che cuûa", coù sao höôûng vaäy hay ñaàu tö sinh lôïi...
- quyeàn tö höõu giöõa vôï choàng: moät ñaøng nghó löông laø coâng söùc rieâng, töï tieän tieâu xaøi, ngöôøi kia khoûi thaéc maéc haïch hoûi. Ñaøng khaùc nghó ñaõ thuoäc veà nhau thì moïi söï phaûi laø cuûa chung, neân cho nhau bieát, töø nhöõng chi phí chính ñaùng vaø caû khi chôït höùng tieâu hoang.
Nhieàu luùc vaán ñeà khoâng ôû soá tieàn tieâu xaøi maø do thaùi ñoä cö xöû.
3. Vaán ñeà tính duïc: ngoaøi caùc laán caán keå treân, coøn moät lyù do teá nhò, ít muoán ñeà caäp, ñoù laø vaán ñeà lieân quan ñeán tình duïc. Bieát raèng ñaàu ñôøi hoân nhaân traøn ñaày vui veû, nhöng tieän dòp cuõng xin trình baøy nhö moät chuaån bò taâm lyù, döï phoøng töông lai xa.
VÒ TRÍ TÍNH DUÏC TRONG HOÂN NHAÂN
Nhu caàu tính duïc coù ôû nam cuõng nhö nöõ. Tieát giaûm hay buoâng thaû laø tuøy ngöôøi, tuøy aûnh höôûng giaùo duïc, tuøy caùch soáng vaø moâi tröôøng soáng.
Cuoäc soáng vôï choàng theå hieän phaàn naøo yù nghóa cuûa nhu caàu tính duïc: yeâu nhau töï hieán.
Nhöng sau moät quaûng ñôøi hoân nhaân:
vì quaù baän roän coâng vieäc laøm aên
vì cöïc nhoïc lo aâu cho con caùi
vì ñieàu kieän sinh soáng
vì meät moõi, beänh hoaïn, tuoåi taùc
vì mieät maøi moät thöù ñam meâ khaùc
vì loãi laàm cuûa ngöôøi baïn ñôøi...vôï hay choàng coù theå hôø höûng hoaëc töø choái vieäc goái chaên.
Khi nhu caàu tính duïc khoâng ñöôïc ñaùp öùng, coù theå trôû thaønh vaán ñeà, cho chính ñöông söï, gia ñình vaø nhöõng ngöôøi chung quanh (taâm thaàn troáng traûi, cuoäc soáng keùm höùng khôûi, toäi phaïm lieân quan ñeán tình duïc, baát trung trong ñôøi soáng vôï choàng...).
Söï kieän naày coù tính caùch töông ñoái, chæ ñuùng vôùi moät soá tröôøng hôïp. Khoâng thieáu ngöôøi bieát töï cheá soáng quaân bình.
Tuoåi Hoài Xuaân: ñöôïc y khoa nhìn nhaän. Cuoäc thaêm doø ñaêng treân baùo Plein Vie thaùng 11.1997, 84% ngöôøi treân 50 tuoåi cho raèng tính duïc laø ñieàu kieän quan troïng ñeå "bon eùquilibre".
Tuoåi hoài xuaân laø thôøi kyø deã phaùt sinh khuûng hoaûng tính duïc. Sau nhöõng cöïc nhoïc gaày döïng söï nghieäp (vieäc laøm, nhaø ôû...) nuoâi daïy con caùi, ñoù laø luùc ñöôïc coi nhö thö thaû, oån ñònh. Kinh nghieäm hôn khi treû, coù tieàn hôn hoài môùi lôùn neân deã naêng ñoäng vaø tích cöïc hôn trong moïi yù muoán. Vì theá, ñaây cuõng laø khoaûng thôøi gian raát caàn yù thöùc, caûm thoâng, naâng ñôõ vaø traùch nhieäm.
YÙ thöùc raèng hoân nhaân haïnh phuùc khoâng xa lìa tình yeâu nam nöõ. Nhöng gia ñình khoâng chæ ñôn thuaàn döïa treân tình yeâu theå xaùc, vì duïc caûm coù theå suy giaûm theo thôøi gian; coøn gia ñình döï phoøng ngöôøi nöõ vôùi traùch nhieäm truyeàn sinh maø con caùi - heä quaû cuûa tình yeâu - laø moái daây lieân keát vôï choàng.
Tình nghóa caûm thoâng giuùp nhau toû baøy thaúng thaén, ñoàng yù chöõa trò hoaëc tieát cheá, baèng caùc sinh hoaït laønh maïnh höõu ích, theå hieän phong caùch soáng an nhieân töï taïi.
XAÕ HOÄI VAØ VAÁN ÑEÀ TÍNH DUÏC
Thôøi nay, ngoaøi nhöõng caëp ly thaân - ly dò, coøn coù nhöõng vôï choàng tuy vaãn soáng chung moät nhaø nhöng moãi beân hoaëc moät beân coù lieân heä giao tình rieâng tö. Chuyeän ngoaïi tình khoâng phaûi môùi laï song con soá gia taêng ñaùng suy nghó. Chung thuûy baây giôø cuõng laø moät thöû thaùch.
Maáy nguyeân nhaân giaûi thích:
ñôøi soáng hoân nhaân nhaøm chaùn, khoâng nhö yù.
giao tieáp nhieàu neân ñaâm ra so saùnh.
ñi laøm gaëp ñoái töôïng môùi.
bò caùm doã bôûi saéc, lôïi, danh, taøi...
aûnh höôûng xaõ hoäi.Vôùi ngöôøi ñaøn baø: ngoaøi lyù do choàng coù ngöôøi khaùc, choàng khoâng naâng ñôõ, duøng quyeàn löïc laán aùp, baïo haønh, gaàn ñaây coøn theâm: choàng khoâng ñaùp öùng nhu caàu sinh lyù.
AÛNH HÖÔÛNG XAÕ HOÄI:
Töï do caù nhaân ñöôïc ñeà cao. Thaân xaùc thuoäc chuû quyeàn caù nhaân neân toaøn quyeàn trong vaán ñeà tính duïc, ñöa daàn tôùi khuynh höôùng dung tuùng töï do luyeán aùi.
Kyû thuaät y khoa tieán boä, ngöøa chöõa phoøng choáng hieäu quaû caùc beänh chöùng sinh duïc. Coâng nhaän ngöøa thai vaø phaù thai.
Tính duïc ñöôïc coâng khai luaän baøn, ñöôïc xem laø baûn naêng sinh lyù töï nhieân (haøm nghóa khoâng quan troïng vieäc tieát cheá). Traøo löu duy-sinh-lyù keát hôïp vì nhu caàu thuï höôûng hoå töông, mô hoà giöõa laïc thuù xaùc thaân vaø tình yeâu vôï choàng.
Thuû tuïc ly thaân, ly dò deã vaø nhanh hôn tröôùc. Hoân nhaân theo luaät ñôøi chæ coøn laø kheá öôùc phaùp lyù, coù theå chaám döùt hôïp ñoàng khi caûm thaáy bò tuø tuùng, maát töï do.
Vôùi ngöôøi ñaøn baø: yù nieäm veà hoân nhaân vaø gia ñình thay ñoåi: ít khoan nhöôïng chuyeän choàng ngoaïi tình, töï do töï laäp theo cô cheá xaõ hoäi, khoâng nhaát thieát phaûi coù nhieàu con ñeå nöông caäy tuoåi giaø, "toû ra ñoøi hoûi nhieàu hôn trong vieäc goái chaên" (Source INED, Figaro 28.2.1998).
Baèng aáy ñoåi thay laøm cho xaõ hoäi laàn hoài thay ñoåi caùch nhìn, deã chaáp nhaän chuyeän ngoaïi tình (vì vieäc töï do rieâng tö, cuûa ai naáy bieát), ly dò töø bò qui traùch, deø bæu ñaõ trôû thaønh caên chöùng xaõ hoäi.
Söï bieán thaùi naày laø moät ñe doïa, ñoàng thôøi cuõng laø moät traên trôû cuûa xaõ hoäi thôøi nay ñoái vôùi gia ñình.
B. NGOAÏI TAÏI: Vaán ñeà giöõa ñoâi baïn vaø ngoaïi giôùi.
Ñôøi soáng khoâng chæ coù hai ta, neân nhieàu luùc vì nhöõng ngöôøi chung quanh maø vôï choàng cuõng maát vui.
1. Gia ñình noäi ngoaïi: khoâng phaûi gia ñình naøo cuõng gaëp caûnh oâng baø, cha meï, anh chò em gaây taïo vaán ñeà cho ñoâi vôï choàng. Ña soá thöôøng ñöôïc hai beân noäi ngoaïi thöông meán, ñuøm boïc, dìu daét qua côn hoaïn naïn, chung vui xeû buoàn. Ngaøy nay, bôûi loái soáng caùch ly, moãi tieåu gia ñình töï do töï laäp, neân cha meï choàng - cha meï vôï, con trai - con reå, con gaùi - con daâu deã töông nhöôïng nhau hôn.
Baát ñaéc dó gaëp vaán ñeà thì trong nhieàu tröôøng hôïp khoâng haún vì söï kieän xaûy ra laøm cho vôï choàng baát hoøa, maø thöôøng do thaùi ñoä töï aùi leäch laïc, phaûn öùng theo caûm tính nhaát thôøi cuûa vôï hoaëc choàng laøm cho vaán ñeà trôû thaønh traàm troïng, coù khi ñöa tôùi ly thaân, ly dò hoaëc bi thaûm hôn, choïn caùi cheát ñeå mong caûnh tænh vôï hoaëc choàng.
Thaúng thaén nhìn nhaän söï thaät giuùp ñoâi baïn deã chòu ñöïng hôn vì thaáy ñöôïc caûm thoâng, chia xeû.
Ngoaøi ra, vaãn coøn moät soá gia ñình löu giöõ aûnh höôûng Trung Hoa xöa, xem ngöôøi vôï laø "chieác aùo", coù theå thay ñoåi:
"Anh em coát nhuïc ñoàng baøo,
Vôï choàng nhö aùo maëc vaøo côûi ra".Khaùc vôùi tín ñieàu Kitoâ giaùo: "Söï gì Thieân Chuùa keát hôïp loaøi ngöôøi chaúng ñöôïc phaân ly" (Mt 19,1-9).
Vì theá, vôï choàng neân baøn thaûo, phaân ñònh roû raøng vò trí vaø giôùi haïn cuûa ñoâi beân, thoûa thuaän moät caùch theá haønh xöû hôïp tình hôïp lyù ñeå traùnh maëc caûm maát maùt, tranh giaønh.
2. Hoaït ñoäng ngoaøi gia ñình: Vöøa theå chaát vöøa taâm linh, vöøa chung ñôøi soáng vöøa chung traùch nhieäm, tình vôï choàng keo sôn gaén boù, troåi vöôït vaø khaùc bieät. Nhöng beân caïnh ñoù, coøn tình baèng höõu, laùng gieàng, ñoàng nghieäp, ñoàng chí höôùng... Neáu khoâng ñöôïc baïn ñôøi chia xeû, neáu khoâng giöõ ñuùng giôùi haïn, khoâng caân phaân caùch theá haønh xöû, coù theå taïo ra nghi kî, baát hoøa.
Vôùi ngöôøi ñaøn baø: beân caïnh nhöõng thaønh coâng trong ñôøi ai cuõng muoán coù moät gia ñình yeân aám. Ngay caû ñaøn baø Myõ, theo baùo chí ñöôïc coi laø "caáp tieán" nhaát cuõng ñoàng yù nhö vaäy.
Theo "Ngöôøi Vieät Year Book" 1990:
Ñaøn baø Vieät Nam ôû Myõ, thuoäc theá heä di daân thöù nhöùt ñöôïc xem nhö "thaønh coâng" trong vieäc hoäi nhaäp.
Phuï nöõ daán thaân nhieàu hôn xöa, nhöng giôùi haïn raøng buoäc bôûi nam giôùi (ñaëc bieät bôûi ngöôøi choàng) vaãn coøn.
Töông ñoái deã ñöôïc chaáp nhaän trong caùc coâng taùc xaõ hoäi, sinh hoaït toân giaùo, vaên hoùa, giaùo duïc.
Ngöôøi ñaøn baø thaønh coâng ngoaøi xaõ hoäi maø vaãn giöõ ñöôïc gia ñình yeân aám khoâng phaûi hoaøn toaøn do taøi kheùo cuûa caùc baø xaõ, chính nhôø ñöôïc oâng choàng coù tinh thaàn côûi môû, caûm thoâng, chia xeû. Noùi caùch khaùc, ngöôøi choàng giöõ vai troø quyeát ñònh veà söï thaønh coâng haøi hoøa cuûa ngöôøi vôï (trong gia ñình vaø ngoaøi xaõ hoäi).
Xem theá, hoaït ñoäng ngoaøi gia ñình vôùi ngöôøi vôï Vieät Nam voâ cuøng teá nhò. Thaønh coâng caù nhaân, nieàm haõnh dieän rieâng tö khoâng haún luoân luoân laø haïnh phuùc cuûa gia ñình; coù khi coøn ñöa tôùi baát hoøa, ñoå vôû. Moãi thôøi ñieåm moät coâng vieäc caàn thieát, öu tieân. Phaûi caân nhaéc giöõa coâng danh, söï nghieäp vaø haïnh phuùc gia ñình; söï löïa choïn laém luùc raát xoùt xa vaø ñoù cuõng laø moät trong caùc baän taâm cuûa ngöôøi vôï thôøi nay.
IV. XAÂY DÖÏNG GIA ÑÌNH
Loä trình hoân nhaân coù aùnh saùng haïnh phuùc maø cuõng coù boùng toái buoàn saàu. Ñeå giaûm thieåu caùc vaán ñeà trong ñôøi soáng hoân nhaân, theo
A. THÖÔÏNG HOÄI ÑOÀNG GIAÙM MUÏC (Synode des Eveâques) 1980: "Gia ñình caàn phaûi coù söï hieäp thoâng, tham döï vaø ñoái thoaïi".
1. Hieäp thoâng trong yù thöùc
a) Veà hoân nhaân gia ñình:
"Duø tin töôûng chung moät ñôøi moät moäng
Em laø em, Anh vaãn cöù laø anh" (Xuaân dieäu)Do ñoù, hoân nhaân laø moät löïa choïn aån taøng hy sinh. Khoâng maáy khi ñoøi hoûi töùc thôøi hy sinh maïng soáng, nhöng "Yeâu laø cheát trong loøng moät ít", moãi beân ñeàu phaûi tröø bôùt töï do caù nhaân, khoan nhöôïng lieân ló cho ñôøi soáng chung trieån nôû nhö "töøng öôùc töøng mô".
b) Veà baûn chaát khaùc bieät nguyeân thuûy: nhö quan nieäm Kitoâ giaùo, trieát lyù ñoâng phöông vaø khoa hoïc nhìn nhaän, nhö hai maët cuûa moät ñoàng tieàn, hai haøng saét song haønh cuûa moät tuyeán ñöôøng raày xe löûa, coù nhau, caàn nhau:
"Mình vôùi ta tuy hai maø moät
Ta vôùi mình tuy moät maø hai".Khaùc bieät nhöng khoâng ñoái choïi, coù theå ñoàng tình nhöng khoâng ñoøi buoäc ñoàng hoùa, traùi laïi coøn boå tuùc cho nhau, cuøng nhau ñoàng haønh:
"Ñoâi ta leân thaùc xuoáng gheành
Em ra ñöùng muõi cho Anh chòu saøo"Hình aûnh xaùc ñònh vò trí caàn thieát cuûa hai ngöôøi ñeå moät coäng theå laø con thuyeàn nheï nhaøng tôùi beán bình yeân.
2. Tham döï baèng haønh ñoäng ñònh höôùng ñôøi soáng chung, baøn thaûo, phaùc hoïa, toå chöùc gaây taïo baàu khí thuaän lôïi cho gia ñình phaùt trieån bình thöôøng. Noùi theo tuïc ngöõ daân gian "thuaän vôï thuaän choàng" hay nhö nhaø vaên Saint Exupeùry: "yeâu nhau khoâng chæ nhìn nhau, nhöng cuøng nhau nhìn veà moät höôùng"
Theo oâng John Gottman, giaùo sö Taâm lyù Ñaïi hoïc Washington (25 naêm chuyeân nghieân cöùu caùc vaán ñeà cuûa hoân nhaân) thì tình baïn hoã töông giöõa vôï choàng laø xi maêng noái keát ñoâi baïn. Moãi beân coù theå thoå loä vôùi ngöôøi baïn ñôøi nieàm öôùc mô, hy voïng, noãi lo aâu, sôï haõi, sôû thích v.v.
Vaán ñeà baø meï ñi laøm: Theo keát quaû khaûo saùt cuûa Ñaïi hoïc Wharton (Hoa Kyø): Soá giôø laøm vieäc khoâng aûnh höôûng ñeán tính tình treû con. Chính tinh thaàn cuûa baø meï môùi quan troïng.
Neáu ngöôøi meï thoaûi maùi trong coâng vieäc ôû sôû, veà nhaø vôùi taâm hoàn thanh thaûn thì ñöùa beù lôùn leân bình thöôøng nhö ngöôøi meï ôû nhaø.
Vôùi baø meï khoâng ñi laøm: ôû nhaø maø trí oùc meät moûi, lo laéng, laøm vieäc nhaø trong ueå oaûi, buoàn chaùn thì keát quaû cuõng nhö ngöôøi meï ñi laøm coù taâm thaàn caêng thaúng, aâu lo. (Chaân Vaên, Theá Kyû 21 thaùng 9.1996)
Tuoåi theo nieân kyû (naêm sinh) khoâng thay ñoåi nhöõng "tuoåi sinh hoïc" "tuoåi taâm lyù hoïc" taùc ñoäng bôûi caùch soáng vaø caùch nhìn cuoäc ñôøi.
Ngaøy nay, coù khi ôû caïnh nhau maø laëng leõ, voäi vaøng, döôøng nhö thieáu thôøi giôø hoûi han, chaêm soùc nhau, thieáu caûm thoâng trong nhöõng vaát vaû lo toan, nhöõng troáng vaéng tinh thaàn baát chôït...
Ñôøi soáng ñaày ñuû tieän nghi, deã bò cuoán xoaùy theo ñaø khuyeán khích tieâu duøng, cung phuïng caù nhaân töï do höôûng thuï. Vaø caùch soáng nuoâng chìu yù thích caù nhaân (caû khi goïi laø giaûi trí taïi gia baèng Tivi, video, saùch baùo, troø chôi ñieän töû, internet...) deã trôû thaønh thoùi quen khoù boû, laàn hoài ñaâm ra ô hôø vôùi gia ñình, laïnh nhaït vôùi hoï haøng, laøng xoùm, döûng döng vôùi tinh thaàn coâng ích.
Khi caùc phaàn töû trong gia ñình caûm thaáy coâ ñoäc, baát an, baát maõn thì hoaëc töï kheùp mình trong ñôn leû muoän phieàn, hoaëc ñi tìm loái thoaùt, hy voïng ñöôïc laéng nghe, öôùc muoán gaëp chia xeû. Caû hai caùch khoâng chaéc keát quaû luùc naøo cuõng bình thöôøng nhö yù, nhaát laø vôùi tuoåi treû.
Ñöøng queân haïnh phuùc cuûa ñoâi baïn cuõng laø haïnh phuùc cuûa gia ñình. Theo thoáng keâ, 75% ngöôøi ñöôïc hoûi ñoàng yù caû hai vôï choàng phaûi cuøng chia xeû traùch nhieäm giaùo duïc con caùi, cuøng "ñoàng lao coäng taùc" bôûi vì ñoái vôùi tuoåi treû ñôøi soáng gia ñình raát caàn thieát (75%) vaø khoâng theå thay theá (86%). (Baùo Giaùo Xöù Vieät Nam Paris thaùng 2.1998).
Khoâng "teà" ñöôïc "gia" coù theå goùp phaàn vaøo khoù khaên chung cuûa xaõ hoäi. Phaûi chaêng taùc phong hung haêng, baïo ñoäng cuõng laø moät hình thöùc phaûn khaùng, ñoøi ñöôïc chuù yù, laéng nghe.
Laøm sao ñeå moãi ngöôøi trong gia ñình töông quan tham döï, caûm nhaän ñöôïc tình thöông vaãn aâm thaàm hieän höõu ngay caû luùc maø neáp soáng töôûng chöøng nhö teû nhaït, thuï ñoäng, nhaøm chaùn. Ñoù laø moät traán an trôû neân caàn thieát cho gia ñình thôøi nay.
3. Ñoái thoaïi: Baàu khí gia ñình soáng ñoäng nhôø thoùi quen chia xeû: noùi leân vaø laéng nghe luaân phieân veà nhöõng vaán ñeà gaëp thaáy haèng ngaøy, töø vui buoàn ñeán thaéc maéc lo aâu, caû khi phaân vaân tröôùc caùm doã, caïm baãy môøi goïi.
Theo Cha Olivier de Dinechin (chuyeân vieân thuoäc UÛy Ban Muïc Vuï Gia Ñình Phaùp) "caàn phaûi noå löïc ñoái thoaïi" daãu coù khi chöa ñöôïc trang bò ñaày ñuû ñeå ñoái thoaïi.
Ñoái thoaïi côûi môû, thaúng thaén toû baøy yù nghó ñeå nhìn ra thöïc teá. Dó nhieân khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù ngay ñöôïc söï ñoàng thuaän. Nhöng vôùi thôøi gian, vôùi kinh nghieäm tröôøng ñôøi, vaø ñaëc bieät vôùi thieän chí, coù theå chuyeån hoùa nhöõng baát ñoàng thaønh caûm thoâng töông nhöôïng.
Ñoái thoaïi coøn ngöøa vaø chöõa nhöõng baát hoøa, traùnh tình traïng luùn saâu trong baát maõn, giaän hôøn. Moät cuoái tuaàn raûnh roãi, moät buoåi toái thaân maät, maáy ngaøy heø daïo chôi, giaûi trí... ñeàu coù theå thuaän lôïi cho vieäc ñoái thoaïi, cho söï dieãn giaûi thuyeát phuïc laãn nhau dung hôïp ñeå cuøng xaây döïng töông lai gia ñình. Ñoù laø theå hieän nghóa tình chaân thaät, söùc maïnh coát loõi san baèng tình lyù hôn thua, cao thaáp, ñeå gìn giöõ gia ñình maø khoâng caàn duøng ñeán phaùp luaät phaân xöû.
B. VAI TROØ TOÂN GIAÙO VAØ LUAÂN LYÙ
Truyeàn thoáng toân giaùo cuõng nhö luaân lyù coå voõ khoan nhöôïng, laøm hoøa, nhaéc nhôû caùi baát toaøn cuûa con ngöôøi, khuyeán khích höôùng thöôïng. Chính nhôø thieän caûn thuû ñaéc neân sau nhöõng giaän hôøn baát chôït, nhöõng ñoâi co khoù traùnh trong cuoäc ñôøi hoân nhaân ñaêng ñaúng, löông taâm thoâi thuùc moãi ngöôøi suy nghó laïi ñeå "aên ôû cho phaûi ñaïo", cö xöû cho phaûi leõ.
Choïn ñôøi soáng thöïc haønh ñöùc tin cuõng laø caùch ñònh höôùng cho gia ñình soáng laønh maïnh, an hoøa. Do ñoù nhöõng buoåi tónh taâm, haønh höông, nhöõng chöông trình hoäi thaûo veà gia ñình ñeàu laø dòp ñeå nhìn laïi chính mình, ñeå caûi thieän, vun boài hay ñeå theâm söùc chòu ñöïng giöõ lôøi theà höùa baát khaû phaân ly cuûa ngaøy ñaùm cöôùi.
ÔÛ ñaây vaãn ngoïn truùc xanh, vaãn hoa vaïn thoï, vaãn haùt quan hoï, vaãn ñieäu thöông hoà... nhö caùi phong thaùi gia ñình Vieät Nam vaãn baøng baïc trong coäng ñoàng vôùi ít nhieàu thay ñoåi hieån nhieân theo moâi tröôøng sinh soáng. Vaø con ngöôøi coù khaû naêng sinh ñoäng, gaïn loïc, choïn öôùc muoán baûo veä hoân nhaân laø ñieåm saùng coát loõi löông taâm daønh cho gia ñình: Haïnh Phuùc Hoân Nhaân vôùi moïi nôi, moïi thôøi vaãn laø haáp löïc kyø dieäu maø nhaân gian troâng ñôïi caûm nghieäm, maõi mieát ñi tìm.
OÂng Baden Powell, ngöôøi khai saùng Phong Traøo Höôùng Ñaïo noùi: "Söï thaønh coâng ñích thöïc duy nhaát trong cuoäc ñôøi laø soáng haïnh phuùc".
Caàu chuùc caùc Anh Chò thaønh coâng nhö vaäy.
Ñaëc bieät chuùc caùc Chò laø söùc soáng, khoâng chæ söùc soáng theå chaát maø laø söùc soáng cuûa gia ñình, cuûa xaõ hoäi, soáng vôùi söï caûm thoâng, naâng ñôõ cuûa ngöôøi choàng quaûng ñaïi, saün saøng nhìn nhaän vò theá cuûa vôï mình trong xaõ hoäi ngaøy nay.
Chuùc moãi gia ñình laø "Gia Ñình, Hoàng AÂn, Daán Thaân vaø Hy Voïng cho nhaân loaïi" (Chuû ñeà cuûa Hoäi Nghò Quoác Teá Thaàn Hoïc Muïc Vuï veà Gia Ñình naêm 1997).