TÌNH YEÂU HOÂN NHAÂN THEO KINH THAÙNH
LAØ HÌNH AÛNH CUÛA TÌNH YEÂU THIEÂN CHUÙA
Cha Agostinoâ Nguyeãn Vaên Duï,
ItaliaToaøn boä Kinh Thaùnh coù raát nhieàu ñoaïn noùi veà tình yeâu nam nöõ, hoân nhaân, vôï choàng. Caùch chung thì Kinh Thaùnh keå laïi lòch söû cuûa giao öôùc tình yeâu giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi. Chính Thieân Chuùa ñaõ ví Ngaøi nhö ngöôøi choàng yeâu thöông daân Ngaøi nhö ngöôøi vôï, neân hoân nhaân ñaõ trôû neân nhö laø moät caùch theá ñeå dieãn ñaït tình yeâu cuûa Thieân Chuùa moät caùch roõ raøng hôn caû. Chuùng ta caàn phaûi ñoïc toaøn boä Kinh Thaùnh qua laêng kính cuûa hoân nhaân, bôûi vì söï töông quan giöõa Thieân Chuùa vôùi con ngöôøi ñöôïc dieãn taû vaø haøm chöùa trong töông quan giöõa vôï choàng.
Hoân nhaân nhö caùnh cöûa soå ñöôïc môû roäng ñeå nhìn ngaém vaø chieâm ngöôõng tình yeâu voâ bieân vaø noàng thaém cuûa Thieân Chuùa. Vaäy chuùng ta coù theå ñaët vaán ñeà taïi sao Thieân Chuùa ñaõ choïn tình yeâu nam nöõ ñeå dieãn taû tình yeâu cuûa Ngaøi ?
Tình yeâu nam nöõ laø moät tình yeâu noàng naøn vaø thaém thieát hôn caû treân bình dieän con ngöôøi vaø vì theá tình yeâu aáy coù theå vôùi söùc maïnh cuûa mình loan baùo tính chaát bao la vaø noàng thaém cuûa tình yeâu Thieân Chuùa daønh cho con ngöôøi. Bôûi vaäy trong nhöõng trang naøy chuùng ta thöû trích ra moät vaøi ñoaïn Kinh Thaùnh yù nghóa nhaát dieãn taû tình yeâu aáy.
Saùng Theá Kyù 1,26-28
Thieân Chuùa phaùn : "Chuùng ta haõy laøm ra con ngöôøi theo hình aûnh chuùng ta, gioáng nhö chuùng ta, ñeå con ngöôøi laøm baù chuû caù bieån, chim trôøi, gia suùc daõ thuù, taát caû maët ñaát vaø moïi vaät boø döôùi ñaát. Thieân Chuùa saùng taïo theo hình aûnh mình. Thieân Chuùa saùng taïo con ngöôøi theo hình aûnh cuûa Thieân Chuùa, thieân Chuùa saùng taïo con ngöôøi coù nam coù nöõ".
Cha G. Ravasi ñaõ caét nghóa ñoaïn Kinh Thaùnh naøy nhö sau : "Hình aûnh cuûa Thieân Chuùa ôû trong chuùng ta, hình aûnh ñöa daãn chuùng ta gaàn vôùi Ngaøi caùch tuyeät ñoái hôn laø chính söï lieân heä tình yeâu giöõa chuùng ta ñoái vôùi Ngaøi. Khaû naêng yeâu thöông, tình yeâu luoân ñaày saùng taïo, cuoái cuøng seõ trôû neân nhö laø daáu chæ cuûa söï lieân heä hoï haøng giöõa chuùng ta vôùi Thieân Chuùa, cuûa vieäc trôû neân gioáng nhau giöõa chuùng ta vôùi Ngaøi".
Ñaây laø ñieåm quan troïng trong vieäc maïc khaûi veà töông quan giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ trôû neân daáu chæ ñaàu tieân loan baùo vaø maïc khaûi veà Thieân Chuùa, vaø veà töông quan giöõa hai phaùi tính khaùc bieät, nhöng laïi ñoùn nhaän vaø thöông yeâu nhau. Ñaây cuõng nhôø tröïc giaùc tính, duø coù voâ thöùc, cuûa taùc giaû Thaùnh Kinh veà ñôøi soáng cuûa Ba Ngoâi Thieân Chuùa töø nhöõng ngoâi vò khaùc nhau, nhöng boå tuùc vaø laøm phong phuù cho nhau trong söï bình ñaúng.
Moái töông quan nam nöõ laø moät töông quan vöõng beàn vaø dieãn taû ñöôïc nhöõng töông quan khaùc. Moïi töông quan ñeàu coù giaù trò, nhöng moái töông quan coù yù nghóa hôn caû maø treân ñoù moïi töông quan khaùc ñeàu phaûi qui höôùng veà vaø phaûi noi theo ñoù laø töông quan giöõa vôï choàng. Con ngöôøi laø con vaät xaõ hoäi, vaø neàn taûng cuûa moïi coäng ñoàng nhaân loaïi ñöôïc döïa treân neàn taûng ñöôïc xaây döïng do ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ. Chæ töø neàn taûng naøy maø moïi töông quan khaùc ñeàu laõnh nhaän ñöôïc aùnh saùng vaø naêng löïc. Ngöôøi nam khoâng ñöôïc taïo döïng neân moät caùch coâ ñoäc, nhöng ñöôïc môøi goïi ñeán vôùi moät töông quan vôùi ngöôøi khaùc phaùi tính! "Söï vieân maõn cuûa khaùi nieäm con ngöôøi khoâng chæ coù trong ngöôøi nam maø thoâi, nhöng trong cuøng caû nam vaø nöõ" (I. Procksh). Tính duïc ñöôïc nhìn nhaän nhö moät giaù trò. Sau khi taïo döïng neân ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ, Thieân Chuùa thaáy moïi söï ñeàu raát toát ñeïp. Söï toát ñeïp naøy bao goàm luoân thaân xaùc vaø ngay caû kinh nghieäm veà söï thaân maät tính duïc nöõa. Baûo raèng tính duïc do chính Thieân Chuùa taïo döïng taùc giaû muoán choáng laïi vieäc choái boû giaù trò cuûa tính duïc vaø choáng laïi luoân caû vieäc thaàn thaùnh hoùa tính duïc. Tính duïc laø moät thöïc taïi toát laønh phuïc vuï cho con ngöôøi vaø cho töông quan giöõa vôï choàng, chöù khoâng phaûi laø con ngöôøi phuïc vuï cho tính duïc! "Taát caû ñeàu suïp ñoå, töø chuû tröông duy theå vaø khaéc kæ, cho ñeán chuû tröông thaàn thaùnh hoùa tính duïc vaø quaù lo aâu veà tính duïc". Vì vaäy caàn phaûi traùnh ñöøng hieåu laàm veà khaû naêng truyeàn sinh vaø tính caùch gioáng hình aûnh Thieân Chuùa. Khaû naêng truyeàn sinh laø do meänh leänh cuûa Ngaøi : "haõy sinh soâi naåy nôõ", chöù khoâng phaûi do töø vieäc gioáng hình cuûa Ngaøi. Vieäc naøy heä taïi ôû trong moái töông quan vaø trong khaû naêng yeâu thöông giöõa vôï choàng.
Saùng Theá Kyù 2,19
"Vaø roài Thieân Chuùa phaùn : "Con ngöôøi ôû moät mình thì khoâng toát. Ta seõ laøm cho noù coù moät trôï taù töông xöùng vôùi noù".
ÔÛ ñaây taùc giaû Thaùnh Kinh noùi ñeán söï coâ ñoäc cuûa con ngöôøi. Coâ ñoäc noùi leân tính caùch thieáu thoán moät caùi gì ñoù nôi con ngöôøi, cho thaáy con ngöôøi chöa ñöôïc ñaày ñuû, toaøn veïn. Con ngöôøi coù moät töông quan vôùi Thieân Chuùa, nhöng ñieàu ñoù cuõng chöa ñuû (toân giaùo chöa ñuû), coù moät töông quan vôùi loaøi vaät vaø vôùi thieân nhieân, nhöng vaãn chöa ñuû cho con ngöôøi (vaãn luoân coù moät noãi buoàn man maùc khoù hieåu vaø con ngöôøi khoa hoïc vaø kyû thuaät, maëc duø ñöùng tröôùc nhöõng tieán boä, vaãn chöa caûm thaáy ñöôïc thoõa maõn). Coù toân giaùo nhöng chöa coù xaõ hoäi. Ñeå vöôït qua ñöôïc söï coâ ñoäc naøy thì con ngöôøi caàn phaûi coù moät ngöôøi ngang haøng vôùi mình ñeå coù theå ñoái thoaïi (giaù trò cuûa töông quan tình caûm vaø yù nghóa cuûa söï khaùc bieät tính duïc).
"Trôï taù" trong Kinh Thaùnh luoân mang yù nghóa moät söï trôï giuùp cho con ngöôøi thoaùt khoûi nhöõng nguy hieåm lôùn lao ñe doïa söï soáng coøn ñeáùn noãi chæ moät mình Thieân Chuùa môùi coù theå cöùu thoaùt ñöôïc. Söï nguy hieåm coù theå laøm cheát ñi ñöôïc ñoái vôùi con ngöôøi ñoù laø söï "coâ ñoäc", nhö söï khoâ caèn cuûa sa maïc, nôi khoâng coù söï soáng. Söï soáng khoâng coøn laø söï soáng khi khoâng theå chia seû vaø truyeàn ñaït söï soáng cho ngöôøi khaùc : chính vì theá maø söï coâ ñoäc coù baø con hoï haøng vôùi söï cheát! Thieân Chuùa muoán trao ban söï vieân maõn cuûa söï soáng cho con ngöôøi, bôûi vaäy maø Ngaøi ban cho moät ngöôøi "gioáng" nhö mình, maø tieáng do thaùi goïi laø "kenegdo", nghóa laø moät ngöôøi cuøng ñoàng baûn tính vaø cuøng gioáng loaïi vôùi con ngöôøi.
Tieáng "kenegdo" coù nghóa laø moät ngöôøi ñöùng ñaèng tröôùc, moät ngöôøi ngang haøng, moät ngöôøi phoái ngaãu. Tuy nhieân cuõng caàn bieát theâm raèng tieáng "kenegdo" phaùt xuaát töø ñoäng töø "nagad", nghóa laø "caét nghóa" : ngöôøi nöõ laø ngöôøi caét nghóa cho ngöôøi nam, caàn cho ngöôøi nam hieåu veà chính mình hôn. Ngöôøi nam thieáu vaéng ngöôøi nöõ thì seõ trôû neân khoù hieåu hôn vaø neáu khoâng hieåu thì nhö khoâng hieän höõu vaäy (coâ ñoäc trong sa maïc).
Tieáng "trôï taù, ngöôøi ñoàng haøng, ngöôøi ñöùng tröôùc maët, hay laø ngöôøi gioáng nhö ngöôøi nam" naøy coù theå traû lôøi ñöôïc vaán naïn maø taùc giaû thaùnh kinh ñaët ra : ngöôøi nöõ mang yù nghóa gì ?
Chaéc chaén khoâng phaûi laø ñeå sinh con ñeû caùi nhö thôøi xöa ngöôøi ta thöôøng nghó. ÔÛ ñaây ngöôøi nöõ ñöôïc xem nhö laø "ngöôøi baïn ñoàng haønh" cuûa ngöôøi nam vaø khoâng mang tính chaát cuûa ngöôøi meï. Coù theå noùi nhö ngaøy nay ngöôøi ta thöôøng noùi "tröôùc laø vôï sau ñoù môùi trôû thaønh meï". Ngöôøi nöõ cuõng khoâng ñöôïc xem nhö laø söùc maïnh laøm vieäc cuûa ngöôøi nam. Nhöng chuùng ta cuõng ñöøng laáy laøm göông xaáu neáu taùc giaû thaùnh kinh nhieàu luùc trình baøy quan ñieåm thôøi baáy giôø trong moät xaõ hoäi maø ngöôøi nam xem ngöôøi nöõ nhö laø moät taøi saûn cuûa mình. Ngay caû trong 10 giôùi raên ngöôøi nöõ cuõng xuaát hieän beân caïnh nhöõng boø löøa nhö laø gia saûn cuûa ngöôøi nam (Xh 20,17). Haàu nhö taát caû luaät leä trong Cöïu Öôùc ñeàu xem ngöôøi nöõ thuoäc phaàn luaät tö saûn.
Tröôøng phaùi Giaveâ pheâ bình moät caùch maïnh meõ khi dieãn taû ngöôøi nöõ nhö laø ngöôøi ñöùng beân caïnh ngöôøi nam vaø ngay caû ñoái dieän vôùi ngöôøi nam. Ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ coù söï lieân heä hoã töông, khoâng phaûi ngöôøi naøy tuøy thuoäc ngöôøi kia, vaø cuõng phaûi ngöôøi naøy tröôùc ngöôøi kia.
Coù khi taùc giaû tröôøng phaùi Giaveâ coøn ñaët ñeå ngöôøi nöõ coù öu theá hôn caû ngöôøi nam : "Ngöôøi nam seõ boû cha meï vaø phoái hôïp vôùi ngöôøi nöõ" (Stk 2,24). Ñieàu naøy ñi ngöôïc laïi vôùi thoùi quen cho raèng ngöôøi nöõ phaûi töø boû cha meï mình vaø nhôø hoân nhaân, ngöôøi nöõ ñi vaøo gia ñình cuûa ngöôøi nam. Quan nieäm naøy vaãn coøn trong nhieàu daân toäc. ÔÛ Phöông Ñoâng ngöôøi ta coøn coù moät quan nieäm khaùc veà ngöôøi nöõ nöõa : tröôùc heát hoï laø ngöôøi nhö moïi ngöôøi vaø laø ngöôøi trôï giuùp ngöôøi nam. Ngaøy xöa ngöôøi ta coù theå coù caû moät gia toäc ñoâng ñuùc lôùn maïnh vaø nhieàu ngöôøi nam coøn phaûi baùi phuïc ngöôøi nöõ (xem 2 Sam 20,14-22). Ñieàu gaây ra ngaïc nhieân laø tröôøng phaùi Giaveâ ñaõ uûng hoä quan nieäm moät caùch chaéc chaén cho raèng Thieân Chuùa ñaõ muoán giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi phaûi coù moät söï lieân heä hoã töông ñoàng haøng vôùi nhau. Nhöng tieác thay trong suoát lòch söû daân Chuùa ñaõ khoâng trung thaønh vôùi yù ñònh nguyeân thuûy cuûa Ngaøi, vaø ñöùng tröôùc nhöõng vi phaïm aáy Chuùa Gieâsu ñaõ phaûi noùi : "Ngay töø ñaàu khoâng phaûi nhö theá" (Mc 10,5).
Saùng Theá Kyù 2,21-25
"Ñöùc Chuùa laø Thieân Chuùa cho moät giaác nguû meâ aäp xuoáng treân con ngöôøi, vaø con ngöôøi thieáp ñi. Roài Chuùa ruùt moät caùi xöông söôøn cuûa con ngöôøi ra, vaø laép thòt theá vaøo. Ñöùc Chuùa laø Thieân Chuùa laáy caùi xöông söôøn ñaõ ruùt töø con ngöôøi ra, laøm thaønh moät ngöôøi ñaøn baø vaø daãn ñeán vôùi con ngöôøi. Con ngöôøi noùi : "Phen naøy, ñaây laø xöông bôûi xöông toâi, thòt bôûi thòt toâi ! Naøng seõ ñöôïc goïi laø ñaøn baø, vì ñaõ ñöôïc ruùt töø ñaøn oâng ra". Bôûi theá, ngöôøi ñaøn oâng seõ lìa cha meï maø gaén boù vôùi vôï mình, vaø caû hai thaønh moät xöông moät thòt. Con ngöôøi vaø vôï mình, caû hai ñeàu traàn truoàng maø khoâng xaáu hoå tröôùc maët nhau".
Ñoaïn kinh thaùnh naøy laø trung taâm ñieåm vaø noùi ñeán töông quan giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ. Moät ñieåm toø moø laø Thieân Chuùa vaø caû theá gian naøy laïi khoâng ñuû cho ngöôøi nam ñeå cho Ngaøi phaûi taïo döïng neân ngöôøi nöõ. Caû Thieân Chuùa ! Chuùng ta ñaõ thaáy raèng con ngöôøi sau khi ñöôïc taïo döïng ñaõ gaëp gôõ Thieân Chuùa, nhöng con ngöôøi vaãn chöa thoûa maõn cho ñeán khi Ngaøi laøm neân ngöôøi nöõ töø xöông söôøn cuûa ngöôøi nam. Moät "con ngöôøi chæ toân giaùo" vaø moät "con ngöôøi chæ kæ thuaät" maø thoâi vaãn chöa ñuû. Vaø con ngöôøi coøn caàn ñeán moät caùi gì khaùc.
Yeáu toá thöù ba ñöôïc trình baøy trong phaàn ñeïp nhaát, eâm dòu nhaát cuûa baøi ca naøy. Ñaây laø moät trong nhöõng baûn vaên ñöôïc giôùi treû yeâu chuoäng vaø choïn ñoïc trong ngaøy leã thaønh hoân. "Chuùng ta coù theå noùi raèng ñaây laø baøi ca tình aùi ñaàu tieân cuûa nhaânloaïi, vaø cuõng laø baøi ca cuoái cuøng. Chuùng ta khoâng bieát theá giôùi naøy seõ ñi veà ñaâu, nhöng chuùng ta coù theå töôûng töôïng raèng khi giaây phuùt cuoái cuøng ñeán chuùng ta cuõng coù theå giaû söû ñoù laø luùc deã sôï nhaát cuûa moät söï huûy dieät, thì seõ coù hai ngöôøi yeâu nhau naém chaët laáy tay nhau vaø coù theå hoï khoâng coøn thì giôø ñeå noùi leân moät lôøi naøo, cöû chæ aáy cuõng coù theå laø cöû chæ cuûa hoï trong giaây phuùt ñaàu tieân khi ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ ñöôïc taïo döïng, cöû chæ aáy ñöôïc laëp laïi moät caùch lieân tuïc, trong töøng giaây phuùt, treân maët ñaát naøy".
Coù theå cho nhöõng nhöõng ai chöa xaùc quyeát raèng ôû ñaây nhaân vaät chính khoâng phaûi laø con ngöôøi ñaàu tieân, nhöng laø con ngöôøi cuûa moïi thôøi ñaïi, dieãn taû chu kyø lieân tuïc cuûa con ngöôøi, töø cha meï ñeán con caùi lieân tuïc soáng kinh nghieäm tình yeâu.
Vaø roài coøn coù bieåu töôïng "caùi xöông söôøn". Treân caùi xöông söôøn naøy ñaõ coù bieát bao nhieâu saùch vôû noùi ñeán, coù khi vôùi tính caùch chaâm bieám khoâi haøi, coù khi quaù traàn tuïc trong suoát lòch söû daøi cuûa con ngöôøi ! Nhaát laø ñaõ trôû thaønh moät trong nhöõng con ngöïa chieán choáng laïi nhöõng ngöôøi chuû tröông duy nöõ giôùi, chính vì ngöôøi nöõ luoân ñöôïc xem nhö laø moät loaïi leä thuoäc vaøo ngöôøi nam trong töông quan nam-nöõ. Vaäy, caû baûn vaên vaø trong maïch vaên laø nhaèm dieãn taû ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ cuøng naèm treân moät chieán tuyeán, hai ngöôøi cuøng ñoàng haøng, cuøng mang chung moät taám aùo. Vaø nhö theá taïi sao laïi duøng hình aûnh naøy ?
Coù nhieàu lí do caét nghóa theo loái luaän suy cuûa nhöõng neàn vaên hoùa cuõ cuûa Ñoâng Phöông, nhöng chuùng ta taïm baèng loøng vôùi loái caét nghóa cuûa moät söï maïc khaûi bieåu tröng, raát laø haáp daãn tìm thaáy trong moät baûn vaên cuûa neàn vaên chöông gaàn guõi vôùi vaên chöông cuûa do thaùi, ñoù laø vaên chöông cuûa daân cananeâa, ugaritica.
Moät trong nhöõng bia ñaù ñöôïc tìm thaáy ôû Ugarit, beân Siria, baûo raèng khi Thieân Chuùa Ñaáng taïo döïng muoán taïo neân ngöôøi nöõ vaø ngöôøi nam thì Ngaøi cuõng laøm nhö ngöôøi ñeõo töôïng khi oâng ta laáy töø taûng ñaù ra. Cuõng vaäy ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ, hai ngöôøi cuøng song ñoâi vôùi nhau nhö taûng ñaù vaø böùc töôïng ñeàu thoâng döï vaø baûn chaát cuûa mình laø ñaù.
Loái dieãn taû naøy giuùp chuùng ta hieåu hôn ñaâu laø yù töôûng maø taùc giaû cöu mang : con ngöôøi laø thòt vaø xöông. Trong ngoân ngöõ cuûa Thaùnh Kinh thì thòt töôïng tröng cho söï moõng doøn, yeáu ñuoái; traùi laïi xöông noùi leân söï beàn bó. Chuùng ta ñöôïc döïng neân vôùi caû hai yeáu toá vöõng beàn vaø caû moõng doøn yeáu ñuoái; chuùng ta chæ laø nhöõng vaät nhoû heøn trong vuõ truï, nhöng ñoàng thôøi chuùng ta cuõng coù caû moät söï vöõng beàn hyeàn nhieäm nöõa.
Thòt naøy vaø xöông naøy töø ngöôøi naøy ñeán ngöôøi khaùc baèng chính caùi xöông söôøn nhö laø chieác caàu thoâng hieäp noái keát hai ngöôøi neân moät, taïo neân töông quan saâu xa. Hai ngöôøi coù cuøng chung moät chaát theå, cuøng chung moät baûn tính. Vieäc taïo döïng neân con ngöôøi nhö trong côn mô cuûa moät giaác nguû. Ñieàu ñoù cuõng mang laïi nhieàu yù nghóa cho con ngöôøi, nhöng nhieàu luùc laïi trôû neân ñeà taøi ñeå con ngöôùi chaâm bieám mang tính caùch theá tuïc.
Trong Kinh Thaùnh thöôøng nhöõng qua giaác nguû vaø nhöõng côn mô laïi coù ñöôïc moät söï maïc khaûi. Con ngöôøi trong nhöõng giaác nguû vaø côn mô naøy laïi khaùm phaù ra söï maïc khaûi lôùn lao caùch troïn veïn vaø khi thöùc giaác con ngöôøi laïi nhaän ra ñaâu laø söï trôï giuùp töông töï maø mình ñang caàn ñeán. Thì ra tröôùc maët mình vaø con ngöôøi ñaõ goïi baèng teân thòt vaø xöông : "Naøng thaät laø thòt cuûa toâi, vaø laø xöông thaät cuûa toâi".
Söï dieãn taû naøy quûa laø moät khaùm phaù môùi laï, neáu chuùng ta hieåu raèng thòt vaø xöông laø loái dieãn taû cuûa söï soáng con ngöôøi, thì cuõng coù theå coù treân traàn gian naøy moät caùi gì gioáng con ngöôøi nhö vaäy, moät söï hieän höõu thöïc söïc con ngöôøi ñang chôø mong. Duø cho coù nhöõng phong traøo choáng laïi phuï nöõ trong caùc neàn vaên hoùa thôøi baáy giôø nhöng söù ñieäp cao caû vaø giaù trò lôùn lao cuûa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ vaãn luoân ñöôïc toân troïng.
Ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ luoân laø thöïc taïi nhö nhau, moät beân laø phaùi nam vaø beân kia laø phaùi nöõ. Hôn nöõa ñeå deã hieåu hôn taùc giaû kinh thaùnh laïi duøng hình aûnh khaùc : caû hai seõ trôû thaønh moät thaân theå maø thoâi. Ngöôøi nam seõ phoái hôïp vôùi vôï mình : hai nguyeân lyù keát hôïp laøm moät, hai con ngöôøi caàn thieát ngöôøi naøy cho ngöôøi khaùc, hai ngöôøi cuøng ñoàng haøng, hai ñoâi maét cuøng baét gaëp nhau, hai ngöôøi gioáng nhau gaëp gôõ vaø cuøng cöû haønh moät cuoäc tình. Taùc giaû kinh thaùnh ñaõ kheùo saép xeáp ñuùng luùc con ngöôøi khaùm phaù ra raèng con ngöôøi ñang caàn nhau. Trong thöïc teá, chuùng ta coù theå noùi raèng trong phaàn thöù ba cuûa chöông hai Saùch Khôûi Nguyeân con ngöôøi môùi coù ñöôïc moät söï chieán thaéng treân caên beänh maø con ngöôøi mang trong mình. Ñoù laø caên beänh coâ ñoäc vaø khoâng thoûa maõn veà chính mình. Con ngöôøi khi khoâng coù tình yeâu vaø duø coù taát caû muoân vaät treân maët ñaát naøy, coù moïi söï treân theá gian, coù laøm vieäc töø saùng sôùm ñeán chieàu toái, nhöng vaãn chöa coù moät trôï löïc gioáng nhö mình thì con ngöôøi vaãn chöa caûm thaáy thoûa maõn. Vaø con ngöôøi vaãn laø con ngöôøi, chöa trôû neân loaøi thuù, nhöng laø moät con ngöôøi ñang mang moät noãi buoàn man maùc. Chæ khi con ngöôøi gaëp gôõ ñöôïc moät ngöôøi khaùc, khi con ngöôøi coù ñöôïc söï ñoái thoaïi, thì con ngöôøi môùi chaám döùt ñöôïc thaûm traïng veà caên beänh coâ ñoäc cuûa mình. Saùch Huaán Ca noùi : "Cöôùi vôï laø khôûi ñaàu söï nghieäp, laø coù moät trôï löïc töông xöùng,, laø moät coät truï ñeå töïa nöông. Khoâng coù haøng raøo, trang traïi bò cöôùp phaù, vaéng boùng ñaøn baø, ñaøn oâng seõ lang thang reân ró".
Chuùng ta khoâng theå hieåu heát noãi coâ ñoäc cuûa con ngöôøi khi con ngöôøi soáng moät mình trong moät nhaø tuø hoaøn toaøn coâ ñoäc, khoâng gaëp gôõ moät ngöôøi naøo khaùc ! Thì ôû ñaây, trong ñoaïn saùch naøy chuùng ta gaëp thaáy söï chieán thaéng cuûa con ngöôøi treân söï coâ ñoäc khi con ngöôøi tìm ñöôïc moät xöông thòt gioáng nhö mình ñeå coù coù ñöôïc söï ñoái thoaïi, moät söï ñoái thoaïi saâu xa vaø huyeàn nhieäm giöõa hai ngöôøi.
Oâseâa (VIII a.C)
Vôùi tieân tri Oâseâa, vaøo theá kyû thöù VIII tröôùc Chuùa giaùng sinh, baét ñaàu moät loái chuù giaûi mang yù nghóa saâu xa veà "giao öôùc" ñöôïc dieãn taû moät caùch bieåu tröng veà nhöõng moái lieân heä giöõa Thieân Chuùa vaø daân Ngaøi : taùc giaû thaùnh kinh khoâng coøn duøng nhöõng bieåu töôïng mang tính chaát chính trò nöõa, nhöng thay vaøo ñoù baèng moät moät bieåu töôïng "taâm lyù", lieân heä ñeán moái töông giao tình yeâu giöõa vôï choàng. Baét ñaàu moät caùch theá dieãn taû phong phuù vaø saâu ñaäm hôn veà söï ñoái thoaïi giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa cuûa mình. Chieàu höôùng naøy coù ít nöõa laø naêm vò tieân tri lôùn mang tính chaát thaàn hoïc vaø vaên thô noùi ñeán : Isaia I, Gieâreâmia, Eâzeâkiel, Isaia II vaø Isaia III. Bieåu töôïng aáy ñöôïc lan roäng ñeán caû nhöõng chieàu kích khaùc nhö tính chaát phong nhieâu, vieäc sinh saûn, tình maãu töû vaø phuï töû.
Oâseâa laø vò tieân tri ñaàu tieân ñaõ duøng hình aûnh hoân nhaân ñeå dieãn taû söï lieân heä thaân maät giöõa Thieân Chuùa vaø daân Ngaøi sau giao öôùc treân nuùi Sinai. Oâseâ ñaõ laáy kinh nghieäm rieâng maø mình ñaõ laõnh nhaän ñöôïc söï maïc khaûi thaàn thieâng trong cuoäc soáng gia ñình. Chuû ñeà hoân nhaân ñöôïc aùp duïng vaøo giao öôùc döôùi hai chieàu kích : moät chieàu kích tieâu cöïc noùi veà daân do thaùi vaø chieàu kích tích cöïc höôùng veà Thieân Chuùa. Toäi loãi cuûa daân ñöôïc choïn ñoái vôùi Thieân Chuùa ñuôïc ví nhö söï baát trung cuûa ngöôøi vôï ñoái vôùi choàng. Traùi laïi, Thieân Chuùa trong tình thöông yeâu noàng aám vaø phong phuù cuûa ngaøi, duø cho daân ngaøi khoâng ñaùp traû, vaãn thaéng vöôït ñöôïc söï phaân ly vaø taùi laäp moái töông giao cuûa thuôû ban ñaàu baèng caùch thoâng hieåu vaø dòu daøng doái vôùi daân mình.
Kinh nghieäm hoân nhaân cuûa Oâseâa
Taát caû moïi nhaø chuù giaûi ñeàu ñoàng yù raèng Oâseâ khôûi söï töø kinh nghieäm hoân nhaân cuï theå cuûa mình ñeå noùi veà tình yeâu vaø loøng trung thaønh cuûa Chuùa. Nhöõng bieán coá trong cuoäc hoân nhaân cuûa tieân tri khoù maø xaây ñaép laïi ñöôïc trong caùc chöông 1-3 cuûa Saùch Oâseâ.
Coù theå ngöôøi vôï cuûa tieân tri thuoäc trong nhoùm nhöõng ngöôøi ñó thaùnh maø luaät leä do thaùi thôøi baáy giôø xem nhö moät haønh ñoäng xaáu hoã (Lv 19,29; Dnl 22,21). Tuy nhieân, ngöôøi ñaøn baø mang teân Gomer naøy ñaõ boû Oâseâ vaø trôû veà laïi nhöõng nôi thôø phuôïng ñeã tieáp tuïc laøm ñó thaùnh ñöôïc ghi laïi nhö Gilgaz vaø Bet-Aven (Oseâ 4,15).
Oseâ muoán queân ñi naøng nhöng khoâng queân ñöôïc. Tình yeâu ñaõ khoâng ban cho mình söï bình an vaø ñaõ tìm moïi caùch ñeå chieám höõu naøng laïi cho baèng ñöôïc : tröôùc heát laø haêm doïa, roài leân aùn, vaø roài daãn naøng vaøo sa maïc ñeå noùi chuyeän taâm tình vôùi naøng. Cuoái cuoái naøng ñaõ trôû veà vaø baét ñaàu moät moái töông giao môùi. Kinh nghieäm soáng naøy giuùp Oseâ hieåu hôn veà moái töông quan cuûa Thieân Chuùa vôùi daân toäc do thaùi.
Daân Israel thôø buït thaàn vaø vì vaäy ñöôïc ví nhö laø laøm ñó vôùi caùc buït thaàn, nhöng vaãn ñöôïc Thieân Chuùa Giaveâ môøi goïi trôû veà. Vaø roài daân Israel vaãn tìm caùch trôû laïi vôùi con ñöôøng cuõ laø thôø buït thaàn, nguoàn goác cuûa moïi cuoäc chieán vaø baát coâng xaõ hoäi (xem Os 4,1-2; 5,6; 6,4-8; 11,13). Suoát caû lòch söû Israel laø caû moät chuoåi baát trung vaø choáng laïi Thieân Chuùa (Os 9,10; 13,5-7). Daân Israel ñaõ chaïy theo caùc buït thaàn nhö nhöõng ngöôøi ñaøn baø ñi theo nhöõng ngöôøi tình cuûa mình, vaø ñöôïc ví nhö moät ngöôøi vôï baát trung (Os 1,2; 2,6). Thieân Chuùa ñaõ cö xöû nhö theá naøo ? Ngaøi cuõng haêm doïa, leân aùn, nhaéc nhôõ daân ngaøi, tuy nhieân nhöõng lôøi haêm doïa naøy khoâng mang tính caùch traû thuø tröôùc nhöõng choáng ñoái cuûa daân ngaøi (Os 10,7. 15; 11,6).
Thaät vaäy, Thieân Chuùa nhö moät ngöôøi choàng bò boû rôi vaø thaát voïng, nhöng Ngaøi vaãn tieáp tuïc yeâu thöông ngöôøi vôï ngoaïi tình cuûa mình vaø khoâng ngöøng hy voïng ñöôïc nhìn thaáy laïi naøng. Oseâ ñaõ giôùi thieäu Thieân Chuùa nhö moät ngöôøi tình coù ñuû moïi kinh nghieäm yeâu thöông nhö ñoâi vôï choàng treû yeâu nhau. Tình yeâu vaãn luoân trung thaønh cho duø coù nhöõng baát trung. Thieân Chuùa coù khaû naêng queân heát moïi toäi loãi cuûa con nguôøi, queân ñi côn giaän cuûa mình vaø tìm laïi söï hoøa giaûi vôùi ngöôøi vôï baát trung, taùi laäp laïi nôi naøng moät moái töông quan thaân maät vaø söï thoâng hieäp maø khoâng moät söùc maïnh naøo treân traàn gian naøy coù theå phaù ñoå ñi ñöôïc. Tình yeâu voâ bieân cuûa Thieân Chuùa coù khaû naêng tha thöù, taùi taïo vaø cöùu roãi.
Vaø Hoâseâ dieãn taû cuoäc hoân nhaân môùi, bieåu töôïng cuûa giao öôùc môùi cuûa Thieân chuùa vôùi daân Israel, baèng hai ñaëc ñieåm :
Ngöôøi ñaøn oâng seõ khoâng laø ngöôøi laøm chuû, nhöng laø ngöôøi laøm choàng.
"Vaøo ngaøy ñoù – saám ngoân cuûa Ñöùc Chuùa – ngöôi seõ goïi ta : "mình ôi" ! chöù khoâng coøn goïi laø "oâng chuû ôi" nöõa" 2,18).Trong caâu naøy coù loái chôi chöõ (choàng-chuû) haøm chöùa moät yù nghóa thaàn hoïc saâu xa. Trong tieáng ebraico ngöôøi choàng cuûa moät ngöôøi ñaøn baø coù theå ñöôïc goïi laø is hay ba’al. Is coù nghóa laø gioáng ñöïc, nghóa laø choàng trong yù nghóa neáu muoán thöïc hieän chính mình thì caàn phaûi coù moät ngöôøi nöõ (issah) (xem Stk 2,18-24). Chöõ is noùi leân moái lieân heä tình caûm noái keát ngöôøi choàng vôùi ngöôøi vôï. Traùi laïi, chöõ ba’al coù nghóa laø ngöôøi chuû, nghóa laø ngöôøi choàng coù quyeàn ñoái xöû vôùi vôï mình nhö moät quyeàn sôû höõu cuõng nhö nhöõng vaät duïng khaùc trong nhaø. (Xh 20,17). Ngoaøi ra, danh töø ba’al coøn ñöôïc duøng ñeå chæ caùc buït thaàn nöõa. Trong moái töông quan hoân nhaân môùi giöõa Thieân Chuùa vaø daân Israel, Ngaøi seõ coù nhöõng taâm tình yeâu thöông ñoái vôùi daân ngaøi vaø khoâng duøng quyeàn nhö quyeàn sôû höõu, vaø daân ngaøi ñöôïc môøi goïi soáng ñaàm aám yeâu thöông vôùi ngaøi nhö ngöôøi vôï ñoái vôùi choàng. Töø ñoù phaùt sinh moät tính chaát toân giaùo khoâng coøn döïa treân boån phaän vaø luaät leä nöõa, nhöng treân loøng ao öôùc vaø treân tình yeâu thöông. Ñaây quaû laø moät söï thay ñoåi phong phuù saâu xa.
Nhöõng thaùi ñoä noäi taâm môùi ñeå laøm phaùt sinh moät moái töông giao môùi.
"Ta seõ laäp vôùi ngöôi moät hoân öôùc vónh cöûu, Ta se laäp hoân öôùc vôùi ngöôi trong coâng minh vaø chính tröïc, trong aân tình vaø xoùt thöông. Ta seõ laäp vôùi ngöôi trong tín thaønh vaø ngöôi seõ ñöôïc bieát Ñöùc Chuùa" (2,21-22).ÔÛ ñaây chuùng ta coù theå löu yù ñeán hai ñieåm : tính öu tieân cuûa coâng minh vaø chính tröïc ñi tröôùc aân tình vaø xoùt thöông; vaø khoâng ñoøi hoûi moät söï baûo ñaûm vaø söï ñoùng goùp naøo töø phía ngöôøi vôï, nghóa laø töø phía daân Israel.
Tính öu tieân cuûa quyeàn lôïi treân aân tình cho thaáy roõ tình yeâu caàn phaûi ñaén ño vaø ñoái chieáu vôùi nhöõng quyeàn lôïi cuûa con ngöôøi. Khoâng vì danh nghóa tình yeâu, con ngöôøi thöôøng laïm duïng maø khoâng toân troïng nhöõng ñoøi hoûi hôïp lyù cuûa ngöôøi khaùc ! Khi khoâng bieát toân troïng quyeàn lôïi cuûa ngöôøi khaùc thì cuõng xuùc phaïm ñeán tình yeâu. Bôûi vaäy, trong ñôøi soáng löùa ñoâi, caàn coù söï toân troïng nhöõng quyeàn lôïi khaùch quan cuûa ngöôøi phoái ngaãu.
Vieäc khoâng ñoøi hoûi moät söï baûo ñaûm naøo nôi ngöôøi vôï, vaø chæ laø boån phaän coù moät chieàu, cho thaáy yù töôûng veà tình yeâu ñaõ coù moät söùc maïnh hoái thuùc vaø loâi cuoán vöôït khoûi nhöõng ñoøi hoûi phaûi coù söï baûo ñaûm töông xöùng. Tình yeâu khoâng theå ñöôïc baûo ñaûm töø baát cöù moät hôïp ñoàng naøo. Cuõng khoâng moät söùc maïnh naøo coù theå khôi daäy ñöôïc tình yeâu hoaëc khoâng theå chieám höõu ñöôïc tình yeâu baèng söùc maïnh. Yeâu thöông laø moät söï lieàu lónh, nhöng khoâng moät ñieàu gì coù theå baûo ñaûm cho söï lieàu lónh naøy. Thieân Chuùa laø moät Vò Thieân Chuùa lieàu lónh.
Ezekiel
Caàn ñoïc theâm nhöõng saùch tieân tri Gieâreâmia, Isaia vaø nhöõng tieân tri khaùc. Trong ñoù coù raát nhieàu söù ñieäp phong phuù veà hoân nhaân nhö laø hình aûnh cuûa Thieân Chuùa. Tuy nhieân, ôû ñaây, chuùng ta cuøng nhau ñoïc vaø tìm hieåu ñoaïn saùch tieân tri Eâzeâkiel veà moät hình aûnh hoân nhaân dieãn taû laïi giao öôùc cuûa Thieân Chuùa suoát caû lòch söû cuûa nhaø Israel. Coù raát nhieàu ñoaïn gaây aán töôïng maïnh cho chuùng ta veà giao öôùc tình yeâu (16,1-8.59-63).
"Coù lôøi Ñöùc Chuùa phaùn vôùi toâi raèng : "Hôõi con ngöôøi, haõy cho Gieârusalem bieát caùc ñieàu gheâ tôûm cuûa noù. Ngöôøi seõ noùi : Ñöùc Chuùa laø Thöôïng Ñeá phaùn theá naøy vôùi Gieârusalem : Goác gaùc ngöôi, doøng hoï ngöôi phaùt xuaát töø ñaát Canaan; cha ngöôi laø ngöôøi EÂ-moâ-ri, meï ngöôi laø ngöôøi Kheát. Luùc chaøo ñôøi, ngaøy môùi sinh ra, ngöôi khoâng ñöôïc ai caét roán cuõng khoâng ñöôïc ai laáy nöôùc taém röûa cho saïch, chaúng ñöôïc ai xaùt muoái vaø laáy taõ boïc cho. Khoâng ngöôøi naøo aùi ngaïi ñöa maét nhìn ngöôi maø laøm cho ngöôi chæ moät trong nhöõng ñieàu aáy vì xoùt thöông ngöoi. Ngaøy môùi sinh ra, ngöoi bò quaúng ra giöõa ñoàng vì ai cuõng gheâ tôûm ngöôi.
Ta ñi ngang qua choã ngöôi vaø thaáy ngöôi giaãy giuïa trong maùu. Thaáy ngöôi mình ñaày maùu me, Ta ñaõ phaùn vôùi ngöôi: "Cöù vieäc soáng !" Ta laøm cho ngöôi naåy nôû nhö hoa ngoaøi ñoàng. Ngöôi ñaõ naåy nôû, lôùn leân vaø thaønh coâ thieáu nöõ vôùi boä ngöïc nôû nang, maùi toùc möôït maø.., nhöng ngöôi vaãn traàn truoàng, khoâng maõnh vaûi che thaân. Ta ñi ngang qua choã ngöôi vaø thaáy ngöôi. Naøy ngöôi ñaõ ñeán tuoåi, tuoåi yeâu ñöông. Ta ñaõ laáy vaït aùo cuûa Ta phuû leân ñeå che thaân theå loõa loà cuûa ngöôi. Ta ñaõ theà nguyeàn yeâu thöông vaø laäp giao öôùc vôùi ngöôi – saám ngoân cuûa Ñöùc Chuùa laø Chuùa Thöôïng phaùn - vaø ngöôi ñaõ thuoäc veà Ta.
Quaû thöïc Ñöùc Chuùa laø Chuùa Thuôïng phaùn theá naøy : Ta seõ ñoái xöû vôùi ngöôi theo nhö ngöôi ñaõ ñoái xöû. Ngöôi ñaõ khinh deã lôøi theà maø huûy boû giao öôùc. Coøn Ta, Ta seõ laïi giao öôùc ñaõ laäp vôùi ngöôi thôøi ngöoi coøn thanh xuaân. Ta seõ thieát laäp vôùi ngöi moät giao öôùc vónh cöûu…".
Tieân tri EÂ-deâ-kien, moät tieân tri ñaày kinh nghieäm veà moät cuoäc tình khoâng maáy haïnh phuùc vaø laém thöông ñau, vì söï boäi phaûn cuûa ngöôi vôï. Moät ngöôøi vôï maø tieân tri ñaõ ñem loøng yeâu thöông caùch say ñaém vaø ñaõ voâ cuøng thöông tieác khi naøng qua ñôøi khi tuoåi coøn xuaân (24,15-27). Cuõng vì vaäy maø lòch söû tình yeâu Thieân chuùa ñoái vôùi daân Ngaøi cuõng ñaõ ñöôïc theâu deät vôùi nhöõng maøu saéc khaùc bieät vôùi caùc tieân tri khaù, nhaát laø veà söï baát trung cuûa ngöôøi vôï ñoái vôùi choàng.
Moät treû thô queâ muøa, hoang daõ vaø bò boû rôi, roài ñöôïc tìm thaáy beân veä ñöôøng : "Ta ñi ngang qua choã ngöôi vaø thaáy ngöôi ñang giaãy giuïa trong maùu… traàn truoàng khoâng maõnh vaûi che thaân" (16,6.7). Vôùi moät cöû chæ rieâng bieät cuûa hoân phu Thieân Chuùa ñaõ phuû vaït aùo choaøng cuûa ngaøi vaø ñaõ che thaân ngöôøi con gaùi ñeå bieán naøng thaønh coâng chuùa, xöùc daàu thôm cho naøng, maëc cho ñoà gaám voùc, ñi daøy da meàm, thaét khaên vaûi gai mòn vaø khoaùc toaøn tô luïa, ñeo xuyeán vaøo tay vaø ñeo kieàng vaøo coå (xem 16,8.13). Daàu vaäy, naøng vaãn khoâng ñaùp laïi loøng thöông yeâu trìu meán ñoái vôùi ngöôøi ñaõ cöùu mình maø coøn phaûn boäi lieân tuïc vôùi nhöõng toäi tình nhö Xô-ñoâm :
"Ñaây laø toäi cuûa Xô-ñoâm, em gaùi ngöôi : kieâu caêng, phe phôõn; noù cuøng vôùi caùc con gaùi soáng nhôûn nhô, voâ tö löï, khoâng ra tay giuùp ñôõ ngöôøi ngheøo khoå baàn cuøng" (c.49).
Tuy nhieân, chöông naøy theo thaàn hoïc thaùnh kinh veà caùc tieân tri thì vaãn khoâng ñaët naëng vaán ñeà veà söï phaûn boäi, bôûi vì tình yeâu Thieân Chuùa khoâng bò giôùi haïn nhö tình yeâu cuûa con ngöôøi, coù ñuû söùc maïnh vaø can ñaûm ñeå beõ tan xieàn xích troùi buoäc con ngöôøi. Ngöôøi choàng môøi goïi ngöôøi baát trung ñeán vôùi moät "giao öôùc vónh cöûu" (c.60), khoâng theå naøo phaù huûy ñöôïc. Giao öôùc naøy khoâng phaùt xuaát töø loøng thoáng hoái aên naên cuûa con ngöôøi, nhöng do loøng nhaân töø voâ bieân cuûa Thieân Chuùa, vì Ngaøi ñaõ yeâu thöông chuùng ta tröôùc (xem 1 Gio 4,10) vaø chuùng ta seõ nhaän bieát chính Ngaøi "laø Ñöùc Chuùa, khi Ngaøi ñoái xöû vôùi chuùng ta vì Danh Ngaøi, chöù khoâng phaûi vì loái soáng xaáu xa vaø caùc haønh vi ñoán maït cuûa chuùng ta" (Ez. 20,44).
Nhö theá, nhôø haønh vi yeâu thöông naøy maø ngöôøi vôï seõ trôû veà vôùi chính mình, "ngöôi seõ nhôù laïi caùc loái soáng cuûa caùc ngöôi maø xaáu hoå" (x.16,61) vaø ñoùn nhaän söï thöù tha cuûa Thieân Chuùa khi môû cho moät cuoäc ñôøi môùi trong tình yeâu vaø haïnh phuùc.
Saùch Dieãm Ca
1. Baøi ca tình yeâu cuûa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ, moät söï ñoái ñaùp giöõa chaøng vaø naøng. Laø moät cuoán saùch daønh cho tình yeâu töø trang ñaàu ñeán trang cuoái, moät cuoán saùch daønh rieâng cho naøng vaø chaøng, ñoâi baïn ñaàu tieân treân maët ñaát trong haïnh phuùc vaø tình yeâu, vaø phaûn chieáu ñuôïc moät phaàn naøo tình yeâu Thieân Chuùa.
Laø moät cuoán saùch nhoû chæ goàm coù taùm chöông, 117 caâu vieát cho tình yeâu say ñaém, coù muøa xuaân luoân hieän dieän khoâng nhöõng trong ñoâi baïn treû, nhöng ngay caû trong tuoåi thaønh nieân vaøtuoåi giaø vaãn coøn yeâu nhau say ñaém khoâng phai nhaït.
"Thaät ra, khoâng theå naøo töôûng töôïng ñöôïc moät tình yeâu noàng thaém hôn, tình töù hôn vaø tha thieát hôn laø tình yeâu ñöôïc ca ngôïi trong saùch naøy, vaø thaät laø quan troïng laø tìm thaáy trong Kinh Thaùnh ñieàu naøy ñeå caûi chính cho nhöõng ai chæ nhìn thaáy kitoâ giaùo trong vieäc cheá ngöï caùc ñam meâ (nhöng ñaâu laø söï cheá ngöï naøy trong Cöïu Öôùc ?"
Cuõng vì theá maø nhaø vaên R. Musil vieát trong cuoán tieåu thuyeát L’uomo senza qualitaø laø khoâng coù gì ñeïp hôn laø saùch Dieãm Ca. Karl Barth, moät thaàn hoïc gia lôùn cuûa Tin Laønh trong theá ky 20 ñaõ khoâng ngaàn ngaïi ñònh nghóa Saùch Dieãm Ca laø "la magna carta dell’umanitaø". Veà yù nghóa cuûa loái dieãn taû naøy chuùng ta seõ tìm hieåu vaø suy tö trong nhöõng trang tôùi. Danh xöng "Dieãm Ca" theo loái noùi cuûa tieáng ebraica coù nghóa laø "baøi ca tuyeät vôøi", baøi ca hay nhaát, ñeïp nhaát. Phuø hôïp vôùi loái noùi "Thaùnh cuûa caùc thaùnh", nghóa laø raát thaùnh, hay laø muoân thuôû ñeán muoân ñôøi, nghóa laø baát dieät, vaø theo loái noùi cuûa tieáng Vieät chuùng ta laø "baát huû" vaäy.
2. Trong caû cuoán saùch khoâng thaáy coù teân Thieân Chuùa. Ñoïc caùc trang saùch naøy chuùng ta seõ gaëp thaáy nhieàu laàn coù tö töôûng höôùng veà maàu nhieäm cuûa Thieân Chuùa, veà maàu nhieäm cuûa thaùnh ñoâ, veà giao öôùc, nhöng khoâng thaáy coù teân Thieân Chuùa. Cho ñeán caâu 6 cuûa chöông 8 baát chôït coù teân aáy xuaát hieän, nhöng nhö moät caáu truùc ñöôïc xöû duïng nhö moät tieáng keâu than : "Löûa tình laø ngoïn löûa böøng chaùy nhö ngoïn löûa thaàn thieâng".
Nhöng neáu nhö theá thì Dieãm Ca laø moät baøi ca cuûa söï laëng thinh cuûa Thieân Chuùa sao ? Cuõng coù theå traû lôøi nhö vaäy : Saùch DieãmCa khoâng caàn noùi veà Thieân Chuùa, bôûi vì Ngaøi ñaõ hieän dieän trong tình yeâu nhaân loaïi roài. Ñoù cuõng laø ñieàu maø Pascal ñaõ noùi: "Neáu coù tình yeâu, thì coù Chuùa". Tình yeâu nhaân loaïi laø maõnh vuïn noùi leân tình yeâu Thieân Chuùa.
3. Neáu chuùng ta thöïc söï muoán chuù giaûi saùch Dieãm Ca trong caû yù nghóa cuûa noù thì ñoù khoâng chæ laø lòch söû cuûa moät ñoâi vôï choàng, nhöng ñoù laø lòch söû cuûa moái töông quan nhaân vò. Kinh Thaùnh trình baøy theo loái khaùc vôùi chuùng ta. Ñoái vôùi chuùng ta neáu muoán dieãn taû moät tình traïng xaõ hoäi thì chuùng ta baét ñaàu töø vieäc nhoû nhaát, nhöõng ñieåm chung coù theå ñöôïc moïi ngöôøi ñoùn nhaän. Coøn Kinh Thaùnh thì laïi khaùc, nhaém ñeán ñieåm lôùn nhaát vaø baûo raèng xaõ hoäi caàn ñöôïc dieãn taû nhö moät caëp vôï choàng maø thoâi. Ñoù laø yù töôûng maø chuùng ta caàn hieåu bieát theâm vaø vì vaäy, saùch Dieãm Ca khoâng phaûi chæ laø lòch söû cuûa moät ñoâi baïn, nhöng laø giaác mô cuûa caû nhaân loaïi trong ñoù moïi ngöôøi ñeàu caûm thaáy mình gaàn guõi vaø thaém tình ñeä huynh qua kinh nghieäm cuûa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ, kinh nghieäm cuûa moät cuoäc tình ñaày vui thuù, saùng taïo vaø moäng mô. Cuõng vì vaäy maø saùch Dieãm Ca mang yù nghóa cho thaáy raèng coù theå soáng ñöôïc nhö caùch theá cuûa chính tình yeâu ñoâi löùa, coù theå khaùm phaù ra nhöõng töông quan nhaân loaïi baèng moät saéc thaùi hôi coù veû "xaùc thòt" hôn, soáng ñoäng hôn, vaø caûm nghieäm saâu xa hôn. Ñôøi soáng löùa ñoâi laø daáu chæ cuûa vieäc xoùa tan tính coâ ñôn vaø nguoàn maïch cuûa moïi töông quan chaân thöïc vôùi ngöôøi anh em.
Tin Möøng (Taân Öôùc)
Tin Möøng khoâng noùi nhieàu ñeán hoân nhaân, hay noùi ñuùng hôn laø khoâng duøng nhö hình aûnh, nhö trong Cöïu Öôùc ñaõ duøng. Taïi sao vaäy ? Bôûi vì trong Cöïu ÖÙôc tình yeâu hoân nhaân trôû neân nhö daáu chæ höõu hình cuûa tình yeâu Thieân Chuùa yeâu thöông con ngöôøi. Tuy nhieân tình yeâu Thieân Chuùa chæ trôû neân höõu hình trong caùch theá troïn veïn vaø hoaøn haûo nhaát trong Ñöùc Kitoâ, vì Ngaøi laø bieåu hieän ñaày ñuû vaø tuyeät haûo nhaát cuûa Chuùa Cha : "Ai thaáy Ta laø thaáy Cha". Caùc Saùch Tin Möøng nhö noùi vôùi chuùng ta raèng : ñeå bieát ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông chuùng ta nhö theá naøo vaø yeâu thöông chuùng ta chöøng naøo, thì caàn phaûi nhìn vaøo Chuùa Gieâsu : "Chuùng con haõy yeâu thöông nhö Ta ñaõ yeâu thöông caùc con".
Ñieåm quy chieáu khoâng coøn laø tình yeâu cuûa hai vôï choàng nöõa, nhöng laø chính Ñöùc Kitoâ. Vaø nhö vaäy hoân nhaân thì sao ? Thaùnh Phaoloâ cho chuùng ta hieåu raèng coù moät söï ñoåi môùi, hay noùi ñuùng hôn laø ñöôøng höôùng ñöôïc thay ñoåi. Hai vôï choàng caàn phaûi vaø coù theå hieåu ñöôïc hoân nhaân baét ñaàu töø Ñöùc Kitoâ. Thaùnh Phaoloâ ñaõ noùi : "Hôõi nhöõng ngöôøi choàng, haõy yeâu thöông vôï mình Ñöùc Kitoâ ñaõ yeâu thöông Giaùo Hoäi" (Ef 5,25).
Ñieåm quy chieáu laø tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ ñoái vôùi Giaùo Hoäi. Chöõ "nhö" ôû ñaây khoâng coù nghóa nhö moät thí duï, nhö laø moät maãu göông caàn ñöôïc noi theo, nhöng laø moät söï thoâng döï. Hai vôï choàng khi yeâu nhau, hoï thoâng döï vaøo tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ daønh cho Giaùo Hoäi, hay noùi ñuùng hôn, tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ daønh cho Giaùo Hoäi trôû neân hieän thöïc vaø höõu hình trong hoï. Hai vôï choàng laøm cho tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ daønh cho Giaùo Hoäi ñöôïc hieän dieän trong ñôøi soáng cuûa hoï.
Ñeå hieåu roõ hôn, chuùng ta caàn bieát theâm raèng trong Cöïu Öôùc tình yeâu vôï choàng chæ mang tính caùch loan baùo, coù tính caùch tieân tri, ñöôïc dieãn taû baèng hình aûnh, baây giôø trôû neân söï hieän dieän cuûa Thieân Chuùa, trôû neân thöïc taïi, nôi choán trong thöïc teá Ñöùc Kitoâ yeâu thöông Giaùo Hoäi, thaønh laäp Giaùo Hoäi. Cuõng vì vaäy maø Coâng Ñoàng Vaticanoâ trong Lumen Gentium ñaõ goïi hoân nhaân laø "Giaùo Hoäi thu nhoû", "Giaùo Hoäi gia ñình"
Töø toång hôïp thaùnh kinh naøy chuùng ta coù theå ñöa ra moät vaøi keát luaän :
Hoân nhaân laø moät phöông theá nhôø ñoù giao öôùc ñöôïc maïc khaûi cho con ngöôøi. Chuùng ta coù theå noùi raèng hoân nhaân laø moät "caùnh cöûa soå" töø ñoù chuùng ta coù theå nhìn quang caûnh cuûa lòch söû cöùu ñoä. Hoân nhaân khoâng nhöõng chæ laø caùnh cöûa soå môû ra ñeå nhìn veà lòch söû cöùu ñoä, nhöng coøn laø nôi maø ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ soáng giao öôùc cuûa Thieân Chuùa, gaëp gôõ vaø truyeàn rao giao öôùc aáy nöõa. Töø ñoù cho thaáy hoân nhaân laø moät hoaøn caûnh soáng tính chaát tieân tri khoâng nhöõng cho vôï choàng maø thoâi, nhöng coøn mang caû moät söù ñieäp cho toaøn theá giôùi nöõa.
Moät vaøi keát luaän mang tính chaát tu ñöùc vaø muïc vuï
ruùt töø Kinh Thaùnh veà tình yeâu hoân nhaân1. Hoân nhaân khoâng thuoäc veà cuûa rieâng mình. Laø moät aân hueä vaø khi Thieân Chuùa ban moät aân hueä laø Ngaøi laøm ñeå trôû neân cuûa moïi ngöôøi. Khi Ngaøi môøi goïi laø ñeå trao ban cho moät söù maïng, moät boån phaän. Khoâng phaûi laø cöôùi nhau cho nhau, vaø cuõng phaûi chæ vì con caùi, nhöng cho chính Thieân Chuùa : Qua ñôøi soáng cuûa hai vôï choàng, Thieân Chuùa muoán thoâng ban cho con ngöôøi ôn cöùu ñoä vaø tình yeâu cuûa ngaøi. Hoân nhaân laø moät ôn goïi, laø moät lôøi môøi goïi thöïc söï.
Chính tình yeâu laø moät ôn goïi ruùt töø nhöõng vieäc laøm cuûa ñoâi vôï choàng. Chính ñôøi soáng cuûa hai vôï choàng ñöôïc môøi goïi trôû neân ñieám qui chieáu cho con ngöôøi nhaän bieát Thieân Chuùa vaø vì Thieân Chuùa muoán töï mình laøm cho con ngöôøi nhaän bieát ngaøi. Vieäc thöøa taùc ñaàu tieân cuûa hai vôï choàng laø vieäc yeâu thöông nhau (vaø yeâu thöông nhau laø cuøng taêng tröôûng, bieát ñoái thoaïi, hoaø giaûi vôùi nhau, chaáp nhaän söï khaùc bieät cuûa nhau). Muïc vuï hoân nhaân vaø gia ñình coù muïc ñích chính laø giuùp cho vôï choàng bieát yeu thöông nhau. Nhôø vaäy hoï seõ trôû neân daáu chæ cuûa Ba Ngoâi Thieân Chuùa vaø cuûa Giaùo Hoäi.
2. Giuùp con ngöôøi khaùm phaù ra raèng hoân nhaân laø moät ôn goïi laø moät vieäc laøm quan troïng. Cho ñeán baây giôø ngöôøi ta chæ nghó raèng coù hai ôn goïi ñoù laø ôn goïi laøm linh muïc vaø ôn goïi laøm tu só. Ngaøy nay, sau Coâng Ñoàng Vaticanoâ II, trong nhöõng taøi lieäu vaø baûn vaên giaùo lyù baét ñaàu noùi ñeán hoân nhaân cuõng laø moät ôn goïi ngang vôùi ôn goïi laøm linh muïc vaø tu só. Khi noùi ñeán ôn goïi töùc laø phaûi nghó ngay ñeán söù maïng. Coù moät söï khaùc bieät giöõa hai danh töø aáy : ôn goïi nhaém ñeán lôøi môøi goïi soáng tình yeâu, moät laõnh vöïc cuûa tình yeâu; traùi laïi, söù maïng laø maïc khaûi, trình baøy, nhaäp theå tình yeâu aáy vaøo cuoäc soáng. Nhöng tröôùc heát phaûi laø coù ôn goïi.
Ba ôn goïi chính laø ba caùch theá soáng tình yeâu :
Ôn goïi hoân nhaân löu yù ñeán tình yeâu söï thaân maät, ñi saâu vaøo moái töông quan lieân nhaân vò; Ôn goïi tu trì nhaèm ñeán tính nhöng khoâng vaø phoå quaùt cuûa tình yeâu; Ôn goïi linh muïc soáng tình yeâu naøy nhö moät aân hueä phaùt xuaát töø Thieân Chuùa, töø Lôøi cuûa Ngaøi vaø khôûi ñaàu töø Ngaøi.
Moãi moät ôn goïi ñeàu dieãn taû moät khía caïnh cuûa tình yeâu Thieân Chuùa, nhöng khoâng phaûi taát caû. Moãi ôn goïi cuõng ñeàu caûm thaáy mình muoán soáng ôn goïi khaùc vaø ñoù cuõng laø daáu chæ cuûa söï thoâng hieäp vaø boå tuùc giöõa caùc ôn goïi vôùi nhau.3. Nhöõng caùi nhìn leäch laïc veà tính duïc, veà thaân xaùc, veà tình yeâu, veà ngöôøi nöõ khoâng phaûi laø caùch nhìn haøm chöùa söù ñieäp kitoâ giaùo. Ngöôøi kitoâ höõu khoâng thaàn thaùnh hoùa tính duïc, nhöng cuõng khoâng coi khinh tính duïc. Ngaøy nay, ngöôøi ta khoâng coi khinh thaân xaùc nhö ngaøy tröôùc. Trong quaù khöù ngöôøi xem haønh vi tính duïc caùch thaáp keùm, coi ñoù laø moät haønh vi chæ khoâng xaáu khi coù yù höôùng sinh con maø thoâi. Vaø trong xaõ hoäi noâng nghieäp phaùi nam thöôøng chieám quyeàn öu thaéng, luaân lyù chòu aûnh höôûng cuûa söùc eùp xaõ hoäi hôn laø do söï hoøa hôïp giöõa con ngöôøi vôùi nhau.
Ngaøy nay ñaõ coù söï ñoåi môùi trong caùch nhìn veà thaân xaùc, veà duïc tính, veà nöõ giôùi, veà tình yeâu, coù theå noùi ñöôïc ñaây laø moät cuoäc caùch maïng, nhöng ñoâi luùc cuõng mang tính chaát quùa khích. Tuy nhieân ñieåm chính yeáu chuùng ta nhaém ñeán laø tìm thaáy yù nghóa ñích thöïc trong Thaùnh Kinh vaø sau nhieàu naêm, ñang ñöôïc phuïc hoài vaø tìm ñöôïc ngay caû trong nhöõng taøi lieäu cuûa Giaùo Hoäi. Muïc vuï hoân nhaân laø laøm sao giaùo duïc ñöôïc cho con ngöôøi coù ñöôïc moät caùi nhìn tích cöïc veà tình yeâu vaø ngay caû veà thaân xaùc, ñeå nhöõng gia taøi naøy khoâng bò hoang phí, vaø ñoâi luùc laøm cho con ngöôøi phaûi chòu hy sinh.
4. Chính tình yeâu laø bí tích cuûa Thieân Chuùa. Bí tích khoâng theå bò haïn cheá vaøo vieäc cöû haønh trong nhaø thôø maø thoâi. Cöôùi nhau trong nhaø thôø khoâng coù nghóa chæ cöû haønh moät nghi leã. Quan troïng nhaát laø phaûi hieåu raèng qua nghi leã ñoù chuùng ta nhaän thöùc ñöôïc raèng tình yeâu ñeán töø Thieân Chuùa vaø trong nghi leã hai vôï choàng theà höùa soáng tình yeâu cuûa mình theo chöông trình cuûa Ngaøi. Bôûi vaäy, neáu khoâng coù tình yeâu thì cuõng khoâng coù bí tích.
Vieäc chuaån bò cöû haønh bí tích khoâng phaûi laø chæ chuaån bò ñeå cöû haønh moät nghi leã, nhöng laø laøm sao cho ñoâi ban saép cöû haønh hieåu ñöôïc yù nghóa cuûa tình yeâu trong töông quan vôùi chính mình, vôùi Giaùo Hoäi vaø vôùi theá giôùi.
Trong thöïc teá, tình yeâu hoân nhaân thöïc söï khoâng phaûi chæ ñöôïc nhìn qua caùc bieán coá xaõy ra trong nhöõng ngaøy ñaàu, nhöng keùo daøi suoát caû cuoäc soáng löùa ñoâi. Bôûi vaäy bí tích hoân nhaân cuõng caàn ñöôïc tieáp tuïc cöû haønh trong suoát caû cuoäc haønh trình cuûa ñôøi soáng vôï choàng, nghóa laø hai ngöôøi caàn bieát coäng aùc vôùi aân hueä cuûa bí tích suoát caû cuoäc ñôøi laøm sao ñeå tình yeâu cuûa hoï dieãn taû ñöôïc tình yeâu cuûa Thieân Chuùa.