Tôùi Taizeù vaøo moät buoåi chieàu ñaàu thu. Tröôùc cöûa Taizeù laø Cluny, moät nôi ñaõ töøng laø con tim, boä oùc cuûa caùch maïng vaên hoaù thôøi trung coå. Khaùch thaäp phöông tôùi thaêm Cluny khoâng khoûi buøi nguøi töï hoûi: thôøi vaøng son cuûa Cluny chæ coøn ñeå laïi nhöõng di tích tan hoang, moät ngoâi nhaø thôø, moät thaùp trô truïi sao? Thôøi gian phuõ phaøng hay con ngöôøi ñaõ laõng queân lòch söû? Hay lòch söû chæ coù giaù trò khi noù trôû thaønh neàn taûng cho nhöõng traøo löu phaûn tænh môùi?

Phaûi, lòch söû con ngöôøi laø caây coå thuï caàn nhöïa soáng töø reã ñeå moãi ngaøy naåy nôû taêng tröôûng vöôn tôùi ñænh nhaân baûn, hình aûnh tuyeät vôøi cuûa Thöôïng Ñeá.

Bôûi theá ngöôøi ta khoâng laáy laøm ngaïc nhieân, vì ôû goác Cluny moïc ra moät trung taâm caùch maïng môùi Taizeù. Taizeù, moät "buoåi leã voâ taän" cuûa nhöõng ngöôøi treû. Taizeù laø thanh nam chaâm thu huùt nhöõng con tim aêm aép nhöõng maïch soáng haêng noàng tìm töông lai, tìm chaân lyù vaø yù nghóa cuoäc ñôøi. Taát caû hieän taïi chæ laø böôùc chaân, laø nhòp caàu vöôn tôùi töông lai, laø con ñöôøng daãn tôùi cuoäc soáng thaønh löông haàu nhö baát dòch. Baàu khí Taizeù hôïp vôùi taâm tình cuûa giôùi treû: nhöõng tuùp leàu vaûi thoâ sô moïc nhan nhaûn laøm nôi taïm truù cuûa nhöõng caùnh chim lang baït, vuøng vaãy tìm kieám chaân lyù. Nhaø nguyeän hình aûnh tuùp leàu daân Chuùa treân ñöôøng veà ñaát höùa, saün saøng noái daøi, môû roäng khi caàn thieát ñeå ñoùn nhaän moïi ngöôøi töø khaép theá giôùi tôùi.

Tuùp leàu ñoù laø trung taâm, laø con tim, laø khoái oùc cuûa Taizeù. Xoay quanh noù laø nhöõng tuùp leàu nhoû moïc voäi vaõ trong maáy ngaøy thaùng laø nhöõng baõi ñaäu xe cuûa nhöõng vieãn khaùch voäi vaõ gheù qua. Xa xa laø nhaø thôø cuõ, tröôùc kia laøm nhaø thôø cho tu vieän Taizeù, nhöng vì nhu caàu cuûa giôùi treû, ñaõ trôû thaønh moät trong ba nhaø nguyeän. Caïnh nhaø thôø laø moät gaùc chuoâng goã gaàn naêm quaû. Tieáng chuoâng gioùng leân môøi goïi thanh thoùt, laø tieáng ngaân nga tieáp noái nhöõng tieáng ca haùt, chuùc tuïng reo möøng traøn ra töø nhöõng traùi tim haêng noàng. Ngöôøi treû tôùi Taizeù laøm gì? Xin ñöøng hoûi, nhöng haõy quan saùt. Töøng lôùp lôùp ñi daïo truyeän troø, töøng ñaùm ñang vui chôi, chaïy nhaûy vôùi nhau: gaëp gôõ, vui töôi, thoâng caûm. Coù nhöõng boùng laëng leõ vaøo nhaø nguyeän ñeå thoå loä taâm tình vôùi Ñaáng Taïo Hoaù, ñeå tìm thinh laëng giöõa cuoäc ñôøi quay cuoàng, ñeå chuùc tuïng vaø taï ôn.

Ñaây laø hang ñaù, hay noùi ñuùng hôn, moät caên phoøng naèm saâu ñöôùi loøng ñaát, ñeøn neán môø aûo. Töø ñoù vang leân nhöõng lôøi haùt nhö nhöõng lôøi môøi moïc nhau, hay ñuùng hôn, nhöõng lôøi tuyeân xöng thaønh tín: tình yeâu voâ bieân cuûa taïo hoaù ñaõ phaù ñoå moïi böùc töôøng ngaên caùch con ngöôøi vôùi nhau (Epheâsoâ 2,14). Ngay cöûa xuoáng hang ñaù, keâ hai daãy baøn gheá daøi ñeå ai muoán ghi cheùp hay vieát thö tuyø yù. Nhöõng caùnh thö töø ñaây bay ñi  khaép nôi nhö nhöõng nieàm vui lan roäng khaép boán beå naêm chaâu. Leân khoûi caàu thang voøng veà phía tröôùc laø cöûa vaøo nhaø nguyeän. Quanh nhaø nguyeän ngöôøi ta coù theå ñoïc ñöôïc nhöõng taám baûng: "Xin giöõ im laëng", "Neáu coù treû con, seõ coù ngöôøi coi duøm", "Trong nhaø nguyeän xin ñöøng chuïp hình".

Taát caû nhöõng baûng hieäu naøy khoâng ngoaøi muïc ñích laø giöõ cho nhaø nguyeän vaø khu vöïc chung quanh ñöôïc yeân tónh, taïo baàu khí ñeå caàu nguyeän. Ai baûo tuoåi treû khoâng coù kyû luaät? Mieãn laø kyû luaät ñoù coù moät muïc ñích thöïc söï. Coù ai noâ dôõn hay hoø heùt ôû gaàn nhaø nguyeän ñaâu? Baàu khoâng khí ôû trong nhaø nguyeän, caûnh saéc trang hoaøng laøm noåi baät yù nghóa cuûa thaùnh ñöôøng? "Nhaø ta laø nhaø caàu nguyeän". Moät caên phoøng roäng baøy bieän ñôn sô nhöng haáp daãn, huyeàn nhieäm. Khoâng baøn quì, khoâng gheá döïa. Moät khoâng gian haàu nhö ñöôïc vaây kín, laøm xa caùch caûnh soáng beân ngoaøi.

Moät soá kính maàu vaø nhöõng caùnh cöûa soå ôû treân cao taïo cho con ngöôøi böôùc vaøo moät nôi môø aûo, hôi huyeàn bí. ÔÛ giöõa nguyeän ñöôøng daønh choã cho caùc tu só Taizeù, coù baøn quì theo kieåu ñoâng phöông. Beân caïnh saùch nguyeän xeáp ngaên naép. Phía tröôùc laø baøn thaùnh: moät baøn thôø ñôn sô. Phía sau laø nhöõng daãy neán lôùn nhoû, cao thaáp khoâng bieát bao nhieâu maø keå. Phía treân laø Thaùnh Giaù ñöôïc kieán taïo theo kieåu ñaëc bieät cuûa Taizeù. Moät keä saùch ñöùng treân coù quyeån Thaùnh Kinh môû saün noåi baät treân raëng ñeøn maàu muoân saéc. Treân baøn thôø coù moät truï neán lôùn noàng trong bieåu töôïng hieäp nhaát: nhöõng sôïi theùp treo thaønh voøng troøn töø ñænh nhaø nguyeän keát tuï vaøo giöõa vaø phía döôùi toûa ra nhöõng voøng lôùn nhoû khaùc nhau: hieäp nhaát töø boán phöông qui tuï moïi nieàm tin Kitoâ giaùo, khoâng phaân bieät phe phaùi, vaøo moät moái ñeå roài laïi taïo ra nhöõng chöùng nhaân nieàm tin truyeàn baù ñi khaép nôi. Ñöùc Kitoâ laø truï hieäp nhaát cuûa bao nieàm tin ñöôïc baøy toû khaùc nhau. Hieäp nhaát trong ña duïng. Ngöôøi ta nhaän thaáy ñaëc tính naøy roõ reät vaø soáng ñoäng hôn, khi quan saùt nhöõng ngöôøi treû trong nhaø nguyeän. Hoï vaøo trong nhaø nguyeän, moãi ngöôøi mang moät taâm tö, moät traïng thaùi rieâng. Hoï dieãn ñaït trong caùch theá raát ñaëc thuø: keû ngoài oâm ñaàu tö löï treân gheá keâ saùt töôøng nhö nhöõng töôïng ñaù soáng. Ngöôøi khaùc quay ñaàu vaøo goùc toái phía tröôùc, nhìn ñaêm chieâu vaøo nôi u mòch nhö muoán xeù maøn toái tìm aùnh saùng Thöôïng Ñeá soi chieáu taâm can ñang chieâm nieäm. Keû khaùc ngoài treân böïc thang xi maêng cuoái nhaø nguyeän nhìn leân baøn thôø nhö chôø ñôïi, khaùt voïng tieáp xuùc vôùi Thaùnh Thaàn. Ngöôøi khaùc ngoài keä treân gheáquì ñôn, ñaàu goái quì treân thaûm.

Nhöng ngöôøi quan saùt seõ bôõ ngôõ, ngaïc nhieân khi nhìn xuoáng thaûm nhaø thôø: nhöõng thaân hình naèm daøi, phuû phuïc nhö caùc thaøy phoù teá hay linh muïc trong ngaøy taän hieán. Tö theá ña daïng, nhöng hoï cuøng nhaém moät muïc ñích: caàu nguyeän. Moãi ngöôøi tìm cho mình moät tö theá thoaûi maùi, thích hôïp nhaát ñeå caàu nguyeän.Chính luùc naøy ngöôøi ta nhaän roõ nhöõng ngöôøi treû bao dung, chaáp nhaän nhau nhieàu hôn laø ngöôøi ta thöôøng nghó, hay thöôøng thaáy nôi nhöõng hieän töôïng phaûn khaùng. Hoï ñaõ nhìn ra lyù töôûng. Hoï khoâng taïo cho nhau nhöõng goø boù beân ngoaøi khoâng caàn thieát. Hoï chæ bieát raèng nhöõng ngöôøi beân caïnh cuõng ñang caàu nguyeän nhö hoï. Qua ñoù hoï caûm thaáy hoï laø moät coäng ñoàng tín höõu soáng ñoäng, chöù khoâng phaûi laø moät ñôn vò ñoàng nhaát. Chuùng toâi cuõng laéng chìm trong coäng ñoàng caàu nguyeän ñoù...

Trôøi ñaõ nhaù nhem toái. Chuùng toâi ra ngoaøi daïo maùt ñeå ñôïi giôø haùt kinh chieàu luùc 20 giôø 30 phuùt. Maáy anh baïn ñaõ tôùi Taizeù nhieàu laàn, ñaõ coù kinh nghieäm veà neáp soáng, sinh hoaït ôû ñaây noùi: "Chuùng ta tôùi tröôùc ít nhaát laø 15 phuùt ñeå kieám choã ngoài". Toâi baùn tín baùn nghi, vì nhaø nguyeän roäng nhö theá coù theå chöùa ñöôïc caû ngaøn ngöôøi vaø ngöôøi treû tôùi ñaây sinh hoaït raûi raùc neân khoù löôøng ñöôïc ñích xaùc laø bao nhieâu. Chuùng toâi trôû veà nhaø nguyeän luùc 20 giôø 15 phuùt trong nhaø thôø ngöôøi ñaõ ngoài chaät ních roài! Choã daønh cho caùc tu só ôû Taizeù cuõng laàn löôït laáp khoûng troáng. Coøn troáng ôû baäc nhöõng baäc theàm gaàn töôøng vaø cuoái nhaø thôø. Nhöõng ngöôøi treû vaãn luõ löôït keùo vaøo. Hoï xen vaøo choã naøy vaøi ngöôøi, choã khaùc daêm ba ngöôøi...Nhaø thôø ñaõ ñaày aép. Ñaèng sau treân buïc cao cuõng coù ngöôøi ñöùng. Roài chuoâng reo lanh laûnh. Caùc thaøy ñaõ luïc tuïc ngoài heát vaøo choã mình. Kìa thaøy Roger cuõng luïng thuïng trong aùo doøng traéng nhö caùc thaøy khaùc. OÂng ñi veà choã mình ôû phía sau cuøng trong choã troáng daønh cho caùc thaøy. OÂng saáp mình caàu nguyeän hoài laâu...Ngöôøi ta keâu traùch ôû ñaâu thieáu nhöõng ngöôøi treû hy sinh phuïc vuï, chöù ôû ñaây thaät khoâng thieáu. Hoï ñeán töø naêm chaâu, xuaát thaân töø caùc giaùo ñoaøn Kitoâ höõu khaùc nhau, soáng vôùi nhau taïo thaønh moät coäng ñoàng ñaày maøu saéc, soáng ñoäng vaø hoaø ñoàng. Toâi coù dòp quan saùt thaøy Roger.

OÂng khoaûng luïc tuaàn, khuoân maët cöông nghò, nhöng trong saùng phaûn aûnh taâm hoàn treû trung vaø ñoä löôïng. Sau khi saáp mình thinh laëng hoài laâu, oâng laáy buùt ra ghi cheùp. Roài oâng keâu ngöôøi beân caïnh tôùi. Thaøy naøy goïi theâm maáy ngöôøi khaùc xuoáng döôùi choã thaøy Roger ñang quì ñöïa  treân gheá toïa thaáp. OÂng trao cho moät maûnh giaáy vaø hoï baét ñaàu caëm cuïi vieát. Toâi laáy laøm laï taïi sao caùc thaøy caû ngaøy laøm vieäc maø vaøo  nhaø nguyeän coøn baän roän quaù vaäy?!

Tö töôûng toâi bò lôøi ca Vinh Danh caét ñöùt. Kinh chieàu ñaõ baét ñaàu.  Nhöõng lôøi ca huøng hoàn vaø tin töôûng töø ngaøn khuoân mieäng daâng leân,  ngaân nga. Sau kinh Vinh Danh laø thaùnh vònh 81. Thaùnh vònh ca  ngôïi, taï ôn vaø toû loøng thaùn phuïc tröôùc söï giaûi phoùng cuûa Ñöùc Gieâsu. Ngaøi laø Thieân Chuùa ñoäc nhaát, laø chuùa teå moïi loaøi. Sau ñoù  laø kinh nguyeän Chuùa Ba Ngoâi maø thaøy Roger ñaõ tröïc khôûi vieát ra luùc tröôùc. Baây giôø toâi môùi hieåu ra, taïi sao caùc thaøy hoài naõy quaù baän roän theá: hoï dòch kinh cuûa thaøy Roger ra nhieàu thöù tieáng YÙ,  Taây Ban Nha, Anh, Ñöùc vaø Hoaø Lan. Sau ñoù laø giaây phuùt suy nieäm.

Haøng ngaøn ngöôøi treû trong nhaø nguyeän laëng thinh ñeán noãi neáu nhaém  maét laïi chaéc töôûng nhö khoâng coù ai ôû chung quanh, neáu thænh thoaûng khoâng coù moät vaøi tieáng ho haéng cuûa vaøi ngöôøi bò caûm laïnh.  Moät luùc sau, thaøy Roger ñöùng daäy. Toâi coù caûm töôûng nhöõng ngöôøi  treû vaø toâi bò ñaùnh thöùc daäy töø ñaùy loøng ñang chieâm nieäm. Baây giôø laø giaây phuùt long troïng nhaát cuûa buoåi kinh chieàu: suy toân lôøi  Chuùa. Söûa soaïn baèng trao neán vaø thaép neán. Moãi ngöôøi caàm moät caây neán nhoû. Nhöõng aùnh saùng lan daàn, thaép saùng caû nhaø thôø. AÙnh saùng  huy hoaøng long troïng nhö tieáng haùt: Laudate Domino, Laudate Eo et servite in loetitia. Tieáng haùt ñuoåi nhau nhö thaùc ñoå, aøo aït nhö  möa raøo. Caâu ñieäp khuùc naøy ñöôïc laäp laïi sau moãi lôøi Phuùc AÂm ñöôïc  ñoïc baèng tieáng YÙ, Phaùp, Ñöùc, Anh vaø Taây Ban Nha. Sau ñoù laø lôøi nguyeän do caùc ngöôøi treû boán phöông caàu cho Hieäp Nhaát, Hoaø bình  theá Giôùi, xaõ hoäi coâng bình, cho thaân nhaân, baïn beø...Roài lôøi haùt cuoái cuøng keát thuùc buoåi kinh chieàu: Jubilate deo, alleluia. Baøi haùt ñuoåi chia hai gioïng nam, nöõ quyeän vôùi nhau, nhö aâm döông hoaø  hôïp baát tuyeät cuûa taïo vaät, thaêng traàm khoâng ngöøng daâng veà Ñaáng Taïo Hoaù. Tuy kinh chieàu ñaõ chính thöùc keát thuùc, caùc thaøy ñaõ rôøi  choã tìm tôùi töøng goùc ñeå thoâng caûm, ñaøm thoaïi vôùi nhöõng ngöôøi muoán gaëp hoï, nhöng phaàn ñoâng nhöõng ngöôøi treû vaãn coøn laéng chìm trong  nhöõng baøi haùt lieân tieáp ñeå caàu nguyeän. Tieáng haùt nhòp khoan, soâi  ñoäng hay ngaân nga trong ñeâm tòch mòch nhö moät muøa leã voâ taän...Ñeâm ñaõ veà khuya, ñaùm ngöôøi treû laàn löôït veà nghæ ngôi, nhöng trong  giaác nguû coøn dö aâm tieáng kinh lôøi haùt nhö tieáng ru vaêng vaúng cuûa meï hieàn thôøi thô aáu haïnh phuùc.

Taizeù moät muøa leã voâ taän taïm nghæ laáy söùc ñeå tieáp tuïc moät ngaøy  môùi, moät hy voïng töông lai Kitoâ giaùo hieäp nhaát: "Ñeå heát thaûy neân  moät, nhö cha ôû trong con vaø con ôû trong Cha...vaø theá gian tin  raèng Cha ñaõ sai Con" (John 17,21).